"Bayan" & "Kadın" meselesi

[architurk]

"Bay ve KADIN Smith" mi diyeceğiz mesela? Ya da "Bayan bir dakika bakar mısınız?" yerine...?

Geçenlerde gazetede İran'da kadınlara getirilen kısıtlamalarda son olarak "kadın" kelimesinin bile yasaklandığını, artık "aile" denileceğini okumuştum. İnanası gelmiyor insanın...

Bir de bilimadamı yerine biliminsanı deniliyor son zamanlarda benzer sebeplerden, ki bence yerinde bir uygulama sayılabilir. Peki mesela balıkadam yerine balıkinsan denilince garip olmayacak mı biraz? :-)

[ozge_ozdamar]

Kadın kelimesini kullanmayı ayıp sayan zihniyet (ayrtıntısı mide bulandırıcı), Mr and Mrs Jones'a pek takmış zorlama şekilde bayan kelimesini türetmiş zihniyet, Fransızcada var İngilizcede var, bu dilleri bildiğimi gösteriyim zihniyet, Fransızcada var İngilizcede var, Türkçemize de bulaştıralım zihniyet, bayan kelimesini kullanır...

Yahu, Türkiye'de bir aile sohbetinde hiç duydunuz mu: "Çocuklar, tanıştırayım, patronlarım bay ve bayan Kaşıgüzeloğulları" ya da bir seminerde "Şimdi, kürsüye Bayan Kimyasıgüzel'i çağırıyorum"

Adı geçen kelimeden midem bulanıyor devam edemiyorum:O

[Omer Yilmaz]

Yukarıdaki iki mesajı sık yapılan hatalar konusundan buraya taşıdım.

Türkçe Dilbilgisi bölümünde asıl amacımız çok açık bir şekilde bilgi vermek, bu nedenle tartışmalar için her zaman ayrı konu tercih etmenizi rica ediyoruz.

[nesriny]

Orijinal metin architurk tarafından gönderilmiş

Bir de bilimadamı yerine biliminsanı deniliyor son zamanlarda benzer sebeplerden, ki bence yerinde bir uygulama sayılabilir. Peki mesela balıkadam yerine balıkinsan denilince garip olmayacak mı biraz? :-)

'Adam' kelimesinin ilk anlamının zaten 'insan' olduğunu belirtmekle birlikte, 'biliminsanı' gibi bir dönüştürmeye gidilmesini pek mantıklı bulmuyorum. İnsanlarımız bunun pek farkında değil, mamafih bu o kelimeyi değiştirmemiz anlamına gelmemeli, öğrensinler canım.

Bir de madem 'bayan' ı 'kadın' yaptınız, 'bay' ı da 'erkek' yapın, olsun size 'Erkek ve Kadın Smith'. Hiç mümkün olur mu böyle birşey, kadının yeri ayrı, bayanınki ayrı.

[crazy_art]

Adam kelimesi de türkçedeki diğer kelimeler gibi sözcük daralmasına uğruyor ve anlamını kaybediyor.
Tıpkı oğlan kelimesi gibi. Oğlan da asıl anlamıyla kız ve erkek için de kullanılırdı. Şimdi tek erkekler için kullanılıyor. İşin garibi bu gibi kelimeler hep erkeklere kayıyor.:d

Bayan ile kadın kelimeleri de aynı anlamlı gibi görünse de kullanım yerlerinde çok değişiklik gösterebiliyor. Her ikisi de farklı etkiler uyandırıyor sonuçta. Bir dil de bu şekilde zengin olmuyor mu zaten. Biz eksiltirsek, zaten pek de zengin kullanamadığımız türkçemizi hiç kullanamayacağız. O zaman da garip garip yabancı kelimeler dilimize bulaşacaktır. "halftaym" gibi kelimeleri herhangi bir spor gazetesinin köşe yazısında görmeye alıltık zaten...

[Ethem Ovunc Tar]

"bayan" hitabı "baymak" kökenine yaptığı göndermeden ötürü eleştirilebilir. Aynı zamanda ingilizcede de yıllardır "Woman" eleştiriliyor. "Woe"; lanet, tasa, dert, bela anlamlarına gelebilen oldukça negatif bir isimdir. Haliyle "woe-man" bizdeki "bayan" gibi bir anlam genleşmesine uğrayabiliyor kimileri için.

Bence "bayan" hitabı yanlışsa bile alternatifi "kadın" olamaz. "Kadın" başlı başına apayrı bir anlam taşımaktadır. Ben kürsüye çağırılan nice "Bayan İsmigüzel"ler, "Bayan Hatipoğullarından"lar gördüm ama hiç "Kadın Asmalımescit" ya da "Kadın Elibol" diye birisinin takdim edilmesine tanık olmadım doğrusu.

İsterseniz "Bay" ve "Bayan" yerine "Bayılan" ve "Bayıltan" kullanalım bundan sonra. Zevkten mi yoksa sıkıntıdan mı bayılınır orasını bilemem ama.

Allahtan bazı arkadaşlarımız "bayan" kelimesi içinde yer alan "Y" harfinden görsel açıdan başka anlamlar çıkarmıyorlar yoksa vay halimize.

[architurk]

Orijinal metin Ethem Ovunc Tar tarafından gönderilmiş

İsterseniz "Bay" ve "Bayan" yerine "Bayılan" ve "Bayıltan" kullanalım bundan sonra. Zevkten mi yoksa sıkıntıdan mı bayılınır orasını bilemem ama.

Allah da sizi güldürsün!

Orijinal metin Ethem Ovunc Tar tarafından gönderilmiş

Allahtan bazı arkadaşlarımız "bayan" kelimesi içinde yer alan "Y" harfinden görsel açıdan başka anlamlar çıkarmıyorlar yoksa vay halimize.

Bu da süper! Ama aynı harf "Bay"da da var hatırlatırım. Hatta biliyorsunuz eşey kromozomları dişide XX erkekte XY'dir!

Bay-bayan çifti batılı benzerlerine koşut olarak ve Osmanlı'da isimlerin sonuna eklenen 'Bey'den yola çıkarak türetilmiş diye okumuştum bir yerlerde. Bey'i hiç bozmadan Bay-Bayan yerine Bey-Beyin ikilisi birlikteliklerde kimin sözünün geçtiğini daha iyi anlatırmış sanki!

[Çetin Tüker]

Şimdi "efendim Türk Dil Kurumu şöyledir de böyledir de " diye eleştirilier alacağımdan eminim ama bilgilendirme açısından bay ve bayan kelimelerinin sözlükteki karşılıklarını tartışmaya eklemek iyi olur diye düşündüm.

Şahsen zarf üzerine isim yazmak dışında bay ve bayan kelimelerini kullanmam ama birini bir ortama takdim ederken kullanıldığını çok duydum.

bay (I)
sıfat, eskimiş

Parası, malı çok olan, zengin (kimse).

bay (II)
isim

1 . Erkeklerin ad veya soyadlarının önüne getirilen saygı sözü:
"Bay Doğan."- .2 . Erkek:
"Bir bay sizi arıyor."- .

bayan
isim

1 . Kadınların ad veya soyadlarının önüne getirilen saygı sözü:
"Bayan İnci."- .2 . Kadın:
"Bir bayan geldi."- .3 . Eş, karı:
"Süleyman Bolluk da bayanın sımsıkı koluna girmişti."- H. E. Adıvar.4 . ünlem Kadınlara bir seslenme sözü:
"Bayan! Kimi aradınız?"- .

kadın
isim

1 . Erişkin dişi insan, zen erkek veya adam karşıtı:
"Yanlarında, kendileriyle ahbaplık edecek dostlar, hizmetlerine koşacak kadınlar veya erkekler görmek isterler."- A. Ş. Hisar.2 . Evlenmiş kız.3 . sıfat Analık veya ev yönetimi bakımından gereken erdemleri olan.4 . mecaz Hizmetçi bayan.5 . eskimiş Bayan:
"Hintli kadın, toplantıyı renklendirmek için herkesin kendisine bazı şeyler sormasını teklif ediyordu."- B. Felek.

erkek -ği
isim

1 . İnsan, hayvan ve bitkilerin dişiyi dölleyecek cinsten olanı.2 . biyoloji Sperma oluşturan organizma.3 . Yetişkin adam, bay, kadın karşıtı:
"Erkekler gelince buraya, karılar işte böyle kaçar."- O. C. Kaygılı.4 . Koca:
"Kadın erkeğini uğurladı."- .5 . sıfat, mecaz Sözüne güvenilir, mert.6 . sıfat Girintili ve çıkıntılı olarak bir çift oluşturan nesnelerden çıkıntılı olanı.7 . sıfat Sert, kolay bükülmez:
"Erkek demir, erkek bakır."- .

[ozge_ozdamar]

Kürsü meselesinde demek istediğim aslında şuydu; Türkçe'de, cinsiyet belirtmeksizin saatlerce konuşabilirsiniz. Sayın Ahmet Kaşıgüzel, diye hitap edebilirsiniz. Sadece soyad kullanarak, kaç kişi konuşur ki? ... "Anne bu benim hocam, Saniye Hanım", "Davalı Kadriye Şallı, ayağa kalksın", "Genel müdürümüz, Ayşe Polat", "Özge Hanım, tuzluğu uzatır mısınız?"...

[Ethem Ovunc Tar]

Tartışma eğer kişi hitaplarında cinsiyet belirtmekten uzak durmaksa, hanım, bey gibi tanımlamalar da kullanmamak lazım. Saatlerce "hanım" ve "bey" diyerek nasıl cinsiyet belirtmeden konuşabiliriz anlamadım şahsen; buyrun size tuzluk Özge Hanım.

Her dilde hitap sıfatları vardır elbet. Toyota San, Herr Münch, Madam Ville, Mr. Smith vb..gibi. Bazı dillerde kelimeler dahi cinsiyet ayrımına tutulur. Türkçe'nin özünde cinsiyet ayrımı yapılmaz fakat zaman içinde, arapça, ingilizce gibi dillerin etkisiyle, özellikle Osmanlı döneminde, dilimize hitapta cinsi ayırımlar da girmiştir. Hanım, efendi, madam, mister, mösyö gibi.

Oğul, han, adam vb cinsiyet belirtmeyen kelimeler de zaman içinde cinsiyet belirtir olmuştur.

Tartışma "kişiye hitaplarda cinsiyet belirtilmesin" olacaksa eğer o ayrı bir konu altında sanırım tartışılmalı.

"Bay" ve "Bayan" sıfatlarının savunulacak çok tarafı yok belki ama, bu kelimeler biraz da avrupalaşma sürecinde yaratılan diğer zorlama kelimeler gibi işte, dile yerleştirilmek isteniyor.

Ama bence "Sayın" hitabı da, "Bey" hitabı da, "Efendi" hitabı da en az onlar kadar zorlama geliyor o pencereden bakarsak. "Bay" ve "Bayan" daha masum kalıyor hatta yanlarında.

[architurk]

Orijinal metin ozge_ozdamar tarafından gönderilmiş

(...)Türkçe'de, cinsiyet belirtmeksizin saatlerce konuşabilirsiniz. (...)"Anne bu benim hocam, Saniye Hanım" (...)"Özge Hanım, tuzluğu uzatır mısınız?"...

Sayın Özge,

Öncelikle konuya tekrar hoşgeldiniz!

Anladığım kadarıyla sizi rahatsız eden şey, Bay-Bayan şeklindeki bir ayrımın, cinsiyet ayrımının olmadığı bir dil olan Türkçe'yle çelişmesi, doğru mu? Ama verdiğiniz örneklerdeki "hanım" da cinsiyeti olan bir ifade? Yani "Bayan Gevrekoğulları" demekle "Rukiye Hanım" demek arasında cinsiyet belirtmeleri bakımından bir fark yok gibi görünüyor?

Hmm.... Bu arada farkettiniz mi bilmem ama "Han-Hanım" da ilginç bir ikili aslında?

[Çetin Tüker]

Bu cinsiyet ayrımı konusu bana biraz paranoya gibi geldi. 2 cinsiyet var sonucta. Farkli düsünüyorlar farkli yaziyorlar farkli hissediyorlar. Hitap sekilleri de farkli olabilir. Bu cinsiyet ayrımı degil ki. Cinsiyetlerden yana bu korku nedir anlamadım ben. Cinsiyet denen şey sadece biyolojik bir ayrım değil ki. "Bay ve bayan" günlük dilde kullanılmıyor olabilir. Ama cumhurbaşkanına taktim edilirken kullanılıyor örneğin.

Cinsiyetlerden korkmayin, cinsiyet ayrımcılığı bu değildir. Kavramları karıştırmamak lazım bence diyorum ve bu konuyu kendi adıma burda noktalıyorum.

[architect9]

Zonguldakta okuduğum zamanlarda nadir takip ettiğim yerel bir gazetede köşe yazarı olan Alişan LİKOĞLU'nun bir yazısını paylaşmak istiyorum.Tabiki bu yazı konumuzun biraz dışına çıkabilir.Ama söz 'hitap'tan açılmışken bu yazıyı'da eklemeden yapamayacağım

AB Yolunda Hitap ve Takıntılarımız

Alişan LİKOĞLU (Zonguldak DEĞİŞİM Gazetesi, 3 Mart 2008)
Türkiye’de son 6 Yıldır çıkarılan yeni yasal düzenlemelerle çalışma, hukuk, sosyal hayat gibi pek çok alanda köklü reformlar yaşanmakta. Bu çalışmaların sebebi her şekli ile AB’ye benzeşmek. Böylelikle ilerde üyelik durumunda entegrasyonun sorunsuz gerçekleşmesi. Bu arada sadece bizde olup Avrupalının duymadığı yurdum insanına ait hasletler ne olacak? Bunları nasıl AB’ye uyduracağız ya da Avrupalılar bize nasıl uyacak belli değil... İnternetten şöyle minik bir araştırma yaptım bakın neler çıktı.

Önce birbirimize hitap şeklinden başlayalım. Bizde Avrupalı gibi ‘bay, bayan’ diye tek düze bir hitap şekli yok. Bakın biz insanlara nasıl hitap ederiz…
Usta, şef, genç, şampiyon, pehlivan, delikanlı, kaptan, dostum, kardeş, hemşerim, birader, bacım, üstat, hocam, lan, la, hödük, kuzen, baba, kopil, denyo, yenge, hocam, arkadaşım, oğlum, ulan, abi, gardaş, pissst, aloooaaa!, hoooo, ortak!, memur bey, gülüm, yiğidim, bey, hanım, kuzum, cancazım, yavru kuş, evladım, hacı, topraam, gözüm, yingee, dallama, lan zibidi, millet, güzelim, yakışıklı, hafız, bilaaader, muhterem, muhterem din kardeşim, eleman, patron, doktor, çakal…

Milletçe takıntılarımız ve Avrupalılara anlamsız gelecek hastalıklarımız var. Bunları nasıl terk ederiz bilemem.

-Arabayla yolda giderken tanıdık birini görünce arabayı şakadan onun üzerine doğru sürme, kardan adama tekme atma veya bozmaya çalışma,
-Yeni atılmış bir betona basma ve isim yazma
-Gazete ve dergilerdeki resimlere sakal, bıyık ve gözlük yapma,
-En iyi arabayı ben kullanıyorum zannetme,
-Kar topunun içine taş, buz vs koyma,
-Cep telefonu kullanımının yasak olduğu ortamlarda ille de görüşme yapma,
-Belediyenin duraklara koyduğu saatlerin yelkovan ve akrebini sökme
-Şahin marka arabayı, Doğan görünümlü yapma,
-Ağaçlara ve parktaki banklara kalp ve isim baş harfi kazıma,
-Derslerini çalışıp sınıfını geçenleri inek sanma,
-Mesleğimizdeki unvanımızı İngilizce olarak söyleme,
-Tiki olan insanların tikleri ile uğraşma,
-İskambil kağıtlarından kule yapan birinin kulesini bozmaya çalışma,
-Cep telefonu ile bağıra bağıra konuşma hastalığı,
-Reklam için duvarlara veya panolara yapıştırılan afişleri yırtma,
-Tuvalet duvarlarına yazılar yazma,
-Otobüs duraklarına seksi yazılar yazma,
-Trafikte bizi geçen bir aracı mutlaka yakalayıp onu geçmeyi ilke sayma hastalığı,
-Sinyal verir vermez şerit değiştirip kazaya sebebiyet verdiğimizde ‘sinyal verdik, görmüyon mu?’ deme hastalığı,
-Ara yollardan ana yola çıkacak araca yol vermeme,
-Ünlü birini gördüğümüzde ona el sallama,
-Ünlü birini gördüğümüzde onunla fotoğraf çektirip çok samimiyiz havası verme. Bu fotoğrafları işyerinde çerçeveletip asma,
-Otobüs durağa yanaştığında ille de ön kapıdan inmeye çalışma,
-Otobüs koltuklarını yırtma ve üzerlerine acayip acayip yazılar yazma,
-Trafikte kırmızı ışıkta dururken, yeşil ışık yanar yanmaz kornaya basma,
-Trafikte kırmızı ışıkta dururken burun karıştırma,
-Kimsenin herhangi bir konu hakkında bilgisi olmadığını anladığımız anda o konu hakkında atıp tutma,
-Elektrik, su, doğalgaz, vergi, trafik cezası vb faturaları son gününde ödeme hastalığı,
-Kar yağdığında eve bolca ekmek alma,
-Grup halinde bir meydana konan güvercinlerin üzerine koşup onları kaçırmaya çalışma,
-Evli olanların bekarlara ‘sakın ha evlenme’ demesi,
-Aynı filme giden insanların filmden çıktıktan sonra filmi birbirlerine anlatmaları,
-Eline silah geçen birinin hemen o silahla şaka yapma ihtiyacı duyması,
-Takım elbise giyince elini cebe sokma hastalığı,
-Tuttuğu takım galip gelince havaya silah sıkma,
-Meslek arkadaşlarına mesleki şakalar yapma hastalığı,
-"Nerelisin ?" sorusuna cevap aldıktan sonra otomatikman "içinden mi?" diye sormak,
-Sigarayı çoraba veya kulak arkasına koymak,
-Düğünlerde, eğlencelerde, toplantılarda, vb. içip olay çıkartmak,
-Kuru fasulye-pilav-cacık, at-avrat-silah, devlet-mafya-polis, kavun-beyazpeynir-rakı, Metin-Ali-Feyyaz, karpuz-peynir-ekmek vb. gibi üçlemeler,
-Yürüyüş veya dolaşma esnasında eline tespih, değnek, sopa, vb. almak,
-Yabancı dil öğrenirken önce küfürleri öğrenmek, yabancılara Türkçe öğretirken önce küfürleri öğretmek,
-Yolculuk esnasında yanındakine "Yolculuk nere hemşerim?" diye sorarak muhabbete başlamak,
-Büyüklerin yanında sigara-içki içmemek, bacak bacak üstüne atmamak,
-Mektuplarda "büyüklerin ellerinden, küçüklerin gözlerinden" öpüp "kestane kebap, acele cevap" beklemek,
-Kendini tanıttıktan sonra diğer yarışmacı arkadaşlara başarılar dilemek,
-Japonları kastederek "adamlar yapmış abi!" demek,
-"Bizim askerdeyken bir çavuş vardı..." diye başlayan askerlik anıları,
-"Geldiniz mi?" veya "Siz mi geldiniz?" gibi gereksiz sorular,
-"Kim O?" sorusuna "Ben!" diye cevap vermek,
-Telefonu açan kişiye kendini tanıtmadan "orası neresi?" veya "sen kimsin?" gibi sorular sormak,
-Neredeyse herkese, her şeye takma isim bulmak,
-Misafir gelince hemen çay suyu koymak,
-"Senin paran burada geçmez!" deyip karşıdakinin eline sarılmak,
-Paraları cüzdana veya cebe koyarken Atatürk resimlerinin aynı tarafa gelmesine dikkat etmek,
-Büyüklerin "Biz sizin yaşınızdayken..." diye başlayan serzenişleri,
-Düğünlerdeki takı merasimleri,
-Askere uğurlama törenleri,
-"Hamili kart yakınımdır!",
-Yüzsüzce rüşvet istedikten sonra abartıp "Helal et" demek.



Sanırım AB’ye girmek için sadece yasaların değil bizim de baya değişmemiz lazım…

[Kamil KARA]

Sanırım bu tartışmanın tabanında ciddi bir cinsiyet ayrımı yatıyor. Zira uzun zaman önce bir "bayan" "hanım" "kadın" "kız" arkadaşımla bu konuyu "Toplumsal Cinsiyet" başlığı altında tartışmıştık ve olay gerçekten "sen bunu yaparken problem olmuyorda ben yapınca neden öyle oluyor" a gelmişti. İnternette kabaca araştırmıştım. Olayın buna bağlanıyor olması biraz garip ama paylaşmak istedim.

Umarım bu linki vermemde bir sakınca yoktur.
Toplumsal cinsiyet - Vikipedi

[ErDiNc_iSt]

Orijinal metin architect9 tarafından gönderilmiş

Sanırım AB’ye girmek için sadece yasaların değil bizim de baya değişmemiz lazım…

Evet bayağı değişmek lazım , kendimizi irdeleyerek başlamak en iyisi gibi.