Çelik Yapılar ve Deprem Ülkesi Olan TURKİYE İçin Önemi

[Murat Karaca]

Çelik Yapılar hakkındaki görüşlerimizi paylaşabilecegimiz yeni bir konu açmak istedim. Sizlerin fikirlerini ögrenmek istiyorum. Merak ettigim diger bir nokta Çelik Yapıların Türk İnşaat sektörü açısından gelecek yıllardaki üslenecegi misyon nedir. Sizce gittikçe kullanımı artacakmı. özellikle depremden sonra ayakta kalması gereken hastahaneler özel kamu yapıları gibi yapılar artık çelik olarak yapılabilecekmi? Degerli vaktini ayıracak olan tüm arkadaşlara teşekkürler

[mona]

Çelik yapıların yangına karşı dayanımının çok zayıf olması, taşıyıcı sistem seçimini betondan yana yapmaya sebep oluyor.

[Murat Karaca]

“ Çelik Yangına Dayanır mı? Bu soruya günümüz teknoloji düzeyinin geldiği noktadan bakarsak , geçersiz kalıyor. Çünkü , birçok yeni teknoloji ile çeliğin bu sorunlarının üstesinden gelmek mümkündür. Düzgün yapılmış çelik yapı yangına karşı dayanıklıdır. Çünkü yangına karşı önlem alınarak projelendirilir ve uygulanır. Bunun da birçok yöntemi vardır. Çelik yapıların ekonomiklik hesabı içinde böyle bir maliyetin de hesaba alındığını bilmek gerekir. Paslanmaya karşı korumak için, gerek dışardan gerek içerden elemanlara bakarak teknik detaylar yapılmaktadır. Yangına karşıda böyle önlemler alınmaktadır. Kaldı ki betonda kendiliğinden yangına ve korozyona karşı dayanıklı değildir. Betonu da yangına ve korozyona karşı korumak gerekir. Ama nedense! Çelikte olduğu gibi net olarak söylenmez bu , sanki beton hiçbir şey yapılmasa bile doğası gereği bu tehlikelerden uzaklaşmış gibi gösterilmek istenir. Saygılarımla Murat KARACA

[Omer Yilmaz]

... Betonu da yangına ve korozyona karşı korumak gerekir. Ama nedense! Çelikte olduğu gibi net olarak söylenmez bu , ...

Betonu yangına karşı korumak lazım mı onu bilmiyorum. Bir mimar olarak bu konularda konuşacabilecek kadar yetkin de değilim belki. Ama bir yangın gördümki prefabrike olarak inşa edilmiş bir sanayi sitesi taşıyıcı kolonlarının çelik olmasından dolayı 10 dakikada göçtü. Kirişler betonarme, duvar ve çatı kaplama panelleri gaz beton malzemeden yapılmıştı. Beton ve gaz beton yangına dayandılar ancak çelik kolonlar dayanamadı.

Bu nedenle betonla çeliği yangına dayanımları konusunda eşit, ya da çok az farklı gibi göstermeyi doğru bulmuyorum.

[Murat Karaca]

Öncelikle Yeterli seviyede formasyona sahip olmadıgım konular hakkında varsayımlarla hareket etmeyi doğru bulmuyorum. Şunu kesin bir şekilde ifade etmek gerekir. Beton malzemesi üretim aşamından hemen sonra kür koşullarına yani bakım koşullarına ihtiyac duyar. Özellikle korozyondan betonu korumak önemli bir sorundur. ayrıca beton homojen bir malzeme olmadığı için üretiminde ciddi kontroller gerekmektedir. Malesef ülkemizde birçok üretim tesisinde istenen dayanımlar elde edilememektedir. BS20 olarak sipariş ettiginiz beton malzeme BS16 dayanımını dahi yakalayamamaktadır. Ben bu konuyu açarken şunu hedeflemiştim. Çelik yapılar deprem ülkesi olan Turkiye için ne kadar önem taşıyor ve neden her yapıyı betonla yapmaya çalışıyoruzda çeliği hiç kullanmıyoruz. Ama cevap olarak ilk gelen mesaj direk yangın dayanımından bahsetti. Yani eksik yönler. Ben şunu belirtmekte yarar görüyorum eger beton ile çeliği üstün yönleriyle karşılaştırmaya ve ölçmeye kalkarsak görecegiz ki bir çok konuda çelik yapılar üstün gelecektir heleki deprem bölgelerini işin içine katarsak. isterseniz bu maddeleri tek tek izah ederek yazabilirim .Ama en baştan böyle bir hedefim yoktu çelik ile betonu karşı karşıya getirmek çünkü bu yanlış olurdu çelikte betonda kullanılma ve üretilme koşullarına göre bizlere gerekli olan malzemeler ama kızdıgım nokta şu sanki çelik bir öcüymüş gibi adını duyar duymaz başlıyoruz sallanırmı yangına dayanırmı kimle yapacagız teknik eleman yok vs.. gibi yakınmalar hemen başlıyor amam beton diyince ses yok unutmayalım ki betonARME deki ARME de çelik fazla söze gerek yok... Saygılarımla Murat Karaca ( İ.T.Ü Deprem Müh.)

[Omer Yilmaz]

Çelik malzeme kullanılmıyor bunda haklısınız. İki tane çelik inşaat gördüğümüzde kafamızı çevirip heyecanla bakıyoruz.

Ama sizin yaklaşımınız doğru değil bence. Sonuç olarak hala betonarmenin donatısından bahsediyor, "o da çeliktir (dolayısıyla) yangına dayanıksızdır" diyorsunuz.

Konuya, çeliğinde korunduğunda yangına dayanıklı hale geldiğinden bahsederek yaklaşmak daha doğru olabilir.

Yangına dayanıksızlık özelliği dışında, neden çelik kullanmıyoruz / kullanılmıyor?

- Çeliğin daha iyi tanıtılması gerekli. Yapısal çelik fuarı düzenleniyor....
Düzenleniyor mu? Nerede? Katılımcılar kimler? Ne etkinlikler var? Kimsenin bildiği yok.

- Yapısal Çelik Birliği üyeleri kimlerden oluşuyor detaylı olarak bilmiyorum. Bu birlik ya da dernek çelik severler birliği değil de üreticilerin oluşturduğu bir birlik ve dernek ise (mühendisler de değil, yapısal çelik malzemesi üretici ve uyugulamacıları) maddi gücü olmalı. Bu güç ile etkili bir PR çalışması yapmaları gerek.

- Herhalde bir de kalifiye iş gücü sorunu var. Bu gün herhangi bir köye gitseniz mutlaka kalıp kuran, demir bağlayan birilerini bulabilirsiniz! Ya çelil işçisi?

[Murat Karaca]

Merhabalar. Size bu konuda katılıyorum. Gerçekten tanıtım çok eksik buna birde bilgisizlik eklenince durum içinden çıkılmaz bir hal alıyor. Benim anlatmak istedigimde buydu yani neden çeliğide kullanmayalım bir önceki cevabımda dedigim gibi çelikte betonda uygun ortamlarda kullanılması gereken malzemeler ikisinede ihtiyac var benim karşı çıkış noktam çelik ismi duyulunca insanların gösterdigi olumsuz tepkileri ortadan kaldırmaktı. Şimdi sizlere bir duyuru yapmak istiyorum Yapısal Çelik Haftası 14 Ekimde İ.T.Ü maslak kampüsünde başlıyor. Çeşitli etkinlikler var. Konferanslar seminerler ve en sonda bir fuar var vakti müsait olanlar için çok güzel bir imkan katılmanızı tavsiye ederim . Ayrıca bu etkinliği düzenleyen grubun web adresinide vermek istiyorum. Bakmak isteyenler için Türk Yapısal Çelik Derneği www.tucsa.org Herkese iyi Çalışmalar Saygılarımla Murat Karaca (İ.T.Ü Deprem Müh)

[Omer Yilmaz]

Çeşitli etkinlikler var. Konferanslar seminerler ve en sonda bir fuar var vakti müsait olanlar için çok güzel bir imkan katılmanızı tavsiye ederim

Katılımcılar kimler? Ne etkinlikler var? Kimsenin bildiği yok.

Yine belirsiz.

Tucsa web sitesinde de bilgi yok

[aylinozbay]

Merhabalar,
ben çelik cons. ev yapan bi firmada mimar olarak çalışıyorum. Türk Yapısal Çelik Derneği olduğunu ilk kez sizden duydum teşekkür ederim bilgilendirdiğiniz için. Bence yapıda çelik kullanımı mimarları biraz ürkütüyor. Özellikle detay çözümlerinden ürküp kullanmaktan çekiniyorlar. Halbuki çelik detayları çözümü basit ve de işçiye anlatımı da çok kolay. Ayrıca şantiyede yapılan hataları mm lerle ölçülecek derecede azaltan bir sistem. Ama büyük bir sorunumuz var Çelik inşaattaki talebin az olması yeterince kaliteli çelik üretilmemesine sebep oluyor.
Çelik yapılar proje ve üretim safhası tamamlandıktan sonra şantiye süresini oldukça kısaltıyor. Bu yüzdende işçilik maliyetleride azalmış oluyor. Yangın dayanımı konusunda haklısınız ama her sistem gibi çelik sistemin de avantajları ve dezavantajları var. Ayrıca alınacak bir takım önlemlerle yangın riskini en aza indirmek mümkün. Bu konudaki fikirlerinizi ve önerilerinizi bekliyorum.

[Murat Karaca]

Yapısal Çelik Haftası Seminerleri 14 Ekim Pazartesi Başlıyor. 13.30-13.45 Prof.Dr.Nesrin Yardımcı 'nın açılış konuşması ile seminerler başlayacak.
13.45-14.30 Prof.Dr.Gülay Aşkar " Çok Katlı Çelik Yapılar"
14.30-15.15 Mak.Y.Müh.Selçuk Özdil "Sürdürülebilir Yapılaşma ve Çelik"
15.30-16.15 Y.Mim.Müh. Yaşar Marulyalı " The End Center Çelik Yapısı"
16.15-17.00 Prof.Dr. İhsan Mungan " Bilkent Açık Hava Anfisi Çelik Çatısı"

ilk günün programı bu diger günler hakkında müsait bir zamanda bilgi gönderirim inşAllah.

[Murat Karaca]

Yanlışlıkla yeni konu açma kısmını tıklayarak cevap göndermişim Başta aylin hanim ve degerli forum üyelerinden özür dileyerek mesajımı dogru adrese gönderiyorum saygılar.
Sn.Aylin Özbay Hanıma Yanıt
Merhaba , Sayın Aylin hanım size katılmamak mümkün degil. Ülkemizde çelik malzeme tüketimi oldukça düşük. Bunun sonucu olarak kalitede istenen seviyeye çekilemiyor bunun beraberinde kalifiye eleman ve hatta uzman teknik eleman sıkıntısıda ülkemizde mevcut. Çelik malzeme deprem etkisi altında şekil degiştirme kabilite yüksek bir malzemedir. Yani sünek(düktil) bir malzemedir. Bu yüzden hiç olmazsa okul hastahane önemli ve stratejik yapıların çelik olarak imal edilmesi gerektigi kanaatindeyim. Şunu kabul etmek gerekir ki çelik yapıların deprem etkidi altındaki performansı betonarme yapılara göre çok iyidir. Örnegin deprem bölgesindeki prefabrik yapıların içler acısı durumunu görmeyeniniz yoktur sanırım. İlginç bir örnek bir prefabrik firmasının kendi imalat fabrikası (prefabrik) da depremde yıkılmıştır. Bu tabiki prefabrik yapılar çok kötüdür demek degil. Hiçbir yapı teknigine uygun imal edilirse kötü degildir ancak çelik yapıların deprem etkisi altındaki davranışı ve performansını göz ardı etmemek gerekir. Bunun için ülkemiz yapı sektöründe çelik yapılara çok ihtiyaç vardır önyargıları bir kenara bırakıp bu konuya egilmek elzemdir.Avrupa ve ABD 'de çelik kullanımına bir bakılsa çeligin gerçekten ne kadar önemli bir malzeme oldugu anlaşılacaktır. Deprem ülkesi olan Türkiye çelik yapılara hak ettigi degeri vermelidir. Bakın depremlere yıkılan bir çelik fabrika vs varmıdır varsada kaç tanedir yüzlerce binlerce diyebilirmiyiz hepinize hayırlı çalışmalar saglıcakla kalın Sn Aylin hanım sizede bu konuyu tekrardan cevaplayarak gündeme taşıdıgınız için teşekkür ederim 17 ekimde yapısal çelik fuarı İ.T.Ü de ayazagada başlayacak müsait olanların gitmesini tavsiye ederim saygılarımla Murat
KARACA

[Murat Karaca]

Çelik Yapıların Bazı Avantajları

Mimari Özgürlük
Narinlik
Hafiflik
Çok Katlı Bina Yapımı
Depreme Dayanım
Prefabrikasyon
Kolay Denetim
Hızlı Yapı Üretimi
Ekonomi
Değişim
Dönüşüm
Güçlendirme

Çelik Yapıların Dezavantajları ( Zorlukları)
Eleman Azlığı
Malzeme
Korozyon
Yangına Dayanım ( Teknolojik gelişmelerle gittikçe etkisi azalıyor)

[Murat Karaca]

DEPREM VE ÇELIK YAPILAR
Prof. Dr. Tevfik Seno Arda

Türkiye'de az ya da çok oranda kullanilan tasiyici sistem malzemeleri olan betonarme (yerinde dökme, prefabrik, öngerilmeli) çelik, (yalin, kompozit) ahsap, kargir, kerpiç ve benzerleri arasinda çeligin bazi nitelikleri üzerinde durulacaktir. Sonra da bu nitelikler kiyaslamali olarak depremde davranis açisindan irdelenecektir. Bu irdelemede yeterince objektif olduguma inaniyorum. Çünkü bes yillik üniversite ögrenimimi betonarme kolunda bitirmis, betonarme dalinda deneysel bir doktora yapmis, yine betonarme konulu deneysel bir tez sonrasi Doçent olmus, kompozit kirislerle ilgili deneysel bir Profesˆrl¸k takdim tezi ile Profesörlüge yükseldikten sonra 1980 yilinda ise ilgisini daha çok çelik ve betonarme - çelik, kompozit yapilara çevirmis bir ögretim üyesi olarak, üzerinde konusacagim bütün bu malzemleleri rahatlikla kiyaslayabilecek kadar tanidigimi saniyorum.

Çeligin bazi nitelikleri ve depremde davranisina etkileri çelik diger yapi malzemelerinin ya sahip olmadiklari ya da daha düsük düzeyde sahip olduklari bazi temel niteliklere sahiptir.

* Homojen ve izotrop bir malzeme olup üretimi siki ve sürekli denetim altinda gerçeklestirildiginden güvenlidir.

* Yüksek mukavemetli bir malzeme olup, öz agirliginin tasidigi yüke orani çok küçüktür. Diger bir deyisle hafiftir.

* Çeligin çekme mukavemeti basinç dayanimina esittir

* Çeligin elastiklik modülü¸ diger yapi malzemelerine kiyasla çok yüksektir. Örnek olarak betonarmeye göre yaklasik yedi kat.

* Çelik sünek (düktil) bir malzemedir, büyük bir sekil degistirebilme sigasi vardir (Betonarmeye göre an az onsekiz kat fazla )

* Çelik tasiyicili elemanlar atölyede islendiklerinden santiyede montaj, hava kosullarindan büyük ölçüde bagimsidir, bu da yapim süresini kisaltir.

* Çelik yapi elemanlarinda degisiklik ve takviye olanagi vardir. Ayrica sökülüp yeniden kullanilabilirler.

* Çelik yapi elemanlari yerlerine monte edildikleri anda tam yükle çalisirlar. Yapim süresi kisadir.

*Çelik yapida uygun bir planlama ile az iskeleli insaat mümkündür.

Yukarida siralanan üstün niteliklerden depremde özellikle asagida belirtilenler etkilidirler

* Çeligin büyük bir sekil degistirebilme sigasi olmasi, betonarmeye göre en az onsekiz kat fazla sünek bir malzeme olmasi, depremde enerjiyi yutmasi ve bazi biçim bozukluklarina ugrasa bile yikilmayabilme olanagini saglar. Örnek olarak yol kenarlarindaki çelik bir direk bir araç çarptiginda sekli bozulsa da ayakta kalip görevini sürdürürken diger malzemeler tamamen parçalanirlar. Olay depremde de farksizdir. Sünekliliginin ne kadar arttirilmis oldugu iddia edilirse edilsin örnegin betonarme hiçbir eleman çeligin sünekliginin onsekizde birini asamaz.

* Çelik, ahsap ve alüminyum hariç diger bütün yapi malzemelerinden hafif yapilara götürür. Örnek olarak dösemesi geleneksel biçimde betonarme plakli ve duvarlari hafif kagir de olsa, çelik iskeletli bir yapi betonarmeye göre ancak yüzde elli ile elli bes agirliktadir. Deprem etkilerinin kütleyle, dolayisiyla agirlikla orantili olmasi, çelik bir yapida deprem yüklerinin neredeyse yari yariya azaldigini açikça ortaya koyar. Yapi yüksekligi arttikça bu özellik daha da belirginlesir. Çeligin yüksek mukavemeti de ise karisinca daha küçük dolayisiyla daha ekonomik kesitler ortaya çikar. Temeler de hafifler ve küçülür. Binanin en degerli yerleri olan zemin kat ve yakinindaki katlarda kullanilabilecek net alan ve hacim, kolon ve kiris boyutlari küçüldügünden artar.

* Siki ve sürekli denetimle üretilen çelikten mamül yapi elemanlari yerlerine monte edildikten sonra da birlesimleri dahil gözle bile kontrole açiktirlar. Bir aksakligi saklamak, olanaksiza yakin biçimde zordur. Betonarmede ise, beton döküldügü anda donati saklanir ve aksakliklarin tesbiti çok pahali ve zor islemler gerektirir. Beton kalitesinin projeye uygun elde edilmesi de hele beton santralleri disinda karsilaniyorsa o kadar kolay degildir.

* Onarim ve güçlendirmeye olanak saglamasi, bir deprem sonrasi önemli kolayliktir.

* Hizli ve hava kosullarindan büyük ölçüde bagimsiz insaat, önemli bir olanak saglar.

Çeligin bazi diger özellikleri üzerine irdeleme;

çelikle ilgili olarak korozyona ugradigi, yangin dayaniminin azligi, pahali oldugu gibi elestiriler yapilabilmektedir. Bu niteliklere kisaca deginmek yerinde olacaktir.

* Çelikte korozyon konusu dogrudur. Açikta bulunan bir çelik eleman paslanir. Aslinda pasi ilerlemeyen yapisal çelik türleri mevcutsa da fiyatlari yüksek oldugundan burada üzerlerinde durulmayacaktir. Ancak siradan çelikte de açiktaki elemanlar günümüzde çok gelismis uygun boyalarla korozyondan en az on yil korunabilecegi gibi yeniden boyanmalari da her zaman mümkündür. Kompozit kullanimda ise beton korozyonu büyük ölçüde önler. Kaldi ki, betonarme yapi elemanlarinin ana unsuru olan "donati çeligi" de koroyondan etkilenir. Istanbul'da son depremden sonra incelenen betonarme binalarda bodrum ve zemin katlar kolonlarinin en az yüzde atmisinda ileri seviyede korozyonla karsilasilmistir.

* Çeligin yangin dayaniminin az oldugu da gerçektir. Kompozit yapilarda bu dayanim betonarme yapilara esdeger düzeye yükselir. Yalin çelik yapilarda ise en basiti alçi siva olan çesitli yalitimlarla bu sorunu çözmek mümkündür. Bu aradaöˆngermeli betonun yangin dayaniminin çelikten de az oldugu unutulmamalidir.

* Çeligin pahali olmasi konusu bina türü ve katlarin sayisina göre degisir. Örnek olarak az katli bir konutta betonarme tasiyici sistem yerine çelik kullanilmasi, tüm maliyeti yüzde on ile oniki kadar arttirir ki, bu da can güvenliginin bedelidir. On ile oniki kattan sonraki kiyaslamalarda ise pahalilik tamamen yok olabilir. Bu arada zamanin da bir degeri oldugu hizli bir insaat erken biten bir yapimin önemli bir gelir girdisi oldugu da herhalde unutulmamalidir.

* Türkiye'de genelde pek söylenmemekle birlikte Kobe depremi sonrasinda santiyede yapilan kaynakli birlesimlerin depremde kirilgan davrandiklari ortaya çikmistir ve bu birlesimler yerine yüksek mukavemetli bulonlarin öngermeli kullanimasi gerekmektedir. Ayni sorun benzer birlesimleri olan prefabrik betonarme yapilar için de geçerlidir. Çelige olumsuz yaklasimlarin, bu konuda kendilerini bilgisiz hisseden bir kisim teknik elemanlarin ürküntüsünden ve üsabit yatirimi ve sürekliye yakin kalifiye personel korkusu olan müteahhitlerimizden kaynaklandigi da iddia edilebilir.

Yukarida çok özet olarak yapilan irdelemeler çelik yapilarin deprem bölgelerine uygunlugunu ve getirdikleri güvenlik ve diger avantajlari açikca ortaya koymaktadirlar. Ekim 1955'de Dinar depreminden sonraki bir duyurumdan alinti yaparak " Türkiye'nin en azindan birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde hiç olmazsa bir depremden sonra mutlaka ayakta kalmasi gerekli görülen yapilarin birlesimlerinde santiye kaynagi yerine öngermeli yüksek mukavemetli bulonlar kullanilmak ve kararlililik baglari düktil özellikte düzenlemek kosuluyla çelik isleletli insa edilmeleri kaçinilmaz bir gereksinimdir. Aksine degerlendirmeler karari verenlere herhalde büyük sorumluluklar yüklemektedir" sözleriyle bitirmek isterim.

[el nino]

Orjinal mesajı gönderen: Murat Karaca
DEPREM VE ÇELIK YAPILAR
Prof. Dr. Tevfik Seno Arda

* Çeligin yangin dayaniminin az oldugu da gerçektir. Kompozit yapilarda bu dayanim betonarme yapilara esdeger düzeye yükselir. Yalin çelik yapilarda ise en basiti alçi siva olan çesitli yalitimlarla bu sorunu çözmek mümkündür.

verdiğiniz değerli bilgiler için teşekkürler. çeliğin yaygınlaşması gerçekten özellikle deprem açısından çok önemli görünüyor.

en kritik sorunun ise çeliğin yangına karşı yalıtımı olduğu anlaşılıyor. bu konuda biraz daha detay verilebilir mi? yani alçı sıva'dan başka ne gibi yöntemler kullanılıyor? maliyetleri nasıl? bu konularda biraz detay ya da ilgili linkler verebilirseniz sanırım çok yararlı olur.

[Murat Karaca]

ÇELIK YAPILARIN YANGINA KARSI KORUNMASI
Z. Irfan Öner

Umtas Uluslararasi Makina Ticaret A.S.'den

Çelik yapilarin avatajlarinin yani sira, yangina olan hassasiyeti hepimiz tarafindan bilinmektedir. Betonarme veya ahsap yapilarin yangina karsi korunmasinda kullanilan donanim ve metodlarin aynilari çelik yapilarda da kullanilmaktadir. Betonarme içindeki donatinin beton tarafindan korunmus olmasi nedeniyle korunan çeligin, korunmamis çelige nazaran yangindaki davranisi daha farklidir.

Bilindigi üzere, yapilardaki yangina dayanim tanimi, "yangin yükü" tanimi ile anlam kazanmaktadir. Öncelikle yapidaki yangin yükünün tanimi yapilmalidir ki, yangina dayanim süreleri ve bu süreleri saglayan donanimin tanimi da buna göre yapilabilsin. Yangin yükü bir hacim içinde yer alan yanici maddelerin bir kilograminin yanmasi halinde açiga çikan kilokalori cinsinden isi degerinin o hacmin alanina bölünmesi ile bulunur. Baska bir degisle, hacim içinde bulunan ve yanabilen maddelerin miktarlarinni degistirilmesi ya da hacmin yangin yükünün degisimine etki etmektedir.

Yangin arastirma enstitüleri ve laboratuvarlarinda standart malzemeler, kullanilarak yapilmis olan denemeler sonucunda yangin yüklerine ait bazi ortalama degerler tesbit edilmistir. Örnek verilmesi gerekirse, 30 Psf (pouns per square foot) yangin yüküne sahip bir yapi yangina dayanim süresi üç saat olan yapi elemanlarindan yapilmis olmalidir. standart bir konuttaki yangin yükü 8-10 psf kütüphane 36 psf, arsiv odalarinda raflarin korunma sinigfina göre 4 ile 86 arasinda degismektedir. ofislerde ise 2 ile 45 arasindadir.

Örnegin, 30 Psf yangin yüküne sahip olan yapi eger standart katkilarla üretilmis betonarme ise minimum 15 cm, hafif betondan üretilmis ise 12 cm, harman tuglasi ise 16 cm ve her iki tarafi sivali tugla ise 12.5 cm kalinlikta olmasi yeterlidir.

Ayni yangin yükünde olan yapiyi çelik olarak insaa edecek olursak, 1000 F (537 C derece) kritik sicaklik dikkate alinarak, kullacagimiz profil niteliklerine göre, yangina karsi dayanimini tesbit edip, korunmasi için izolasyon kalinligi hesabi yapmaliyiz.

Çelik yapi elemaninin kolon olarak kullanilmasi ve hiç korunmamis halinde ;

R= 10.3 (W/D) (W/D küçük 10 ise )

R= 8.3 (W/D) (W/D büyük ve esit 10 ise )

Ayni kolon eger korunmus ise

R= ( C1(W/D)+C2)h

Yukaridaki açiklamalarda R= Dk olarak yangina dayanim

W= Lb/feet cinsinden agirlik

D=inç cinsinden isinan kesitin çevresi

h= inç cinsinden izolasyon kalinligi

C1= Izolasyon maddesinin koruma faktörü

Çelik yapi elemani kiris olarak kullaniliyorsa;

h1= ((W2/D2+0.6)/(W1/D1+0.6))h2

Yukaridaki formülde , (1) degerleri, izolasyonlu

(2) degerleri, referans malzeme degerleridir.

Yangina müdahale eden ekiplerin en önemli risklerinden biri içeride kurtarma operasyonu yaparken, çatinin çökmesi veya segim yapmasidir. Özellikle endüstriyel amaçli yapilarda, depolarda veya kamuya ait olan büyük alisveris merkezlerinde kullanilan çelik kafes ve uzay kafes sistemleri korunmalidir. Yangin aninda, korunmus olan kafes sistemleri, yanginla mücadele ve kurtarma operasyonlari için bir sigortadir. Günümüzde sayilari giderek çogalan büyük alisveris merkezlerinde ayni anda yüzlerce kisinin bulundugu dikkate alinacak olursa, çatiyi tasiyan çelik sistemin korunmasi kaçinilmazdir.

Çeligin korunmasi için yapilacak olan çalismalari bir bütün olarak ele almak dogru olacaktir. Yapinin kullanim amaci, yeni yapi veya mevcut bir yapi olup olmadigi, mimari detaylar ve yapinin havalandirma tesisatindaki prensipler ve detaylar, çati detaylari ve yapi içindeki trafik, yangin yükleri... yapiya ait yangin senaryosu dikkate alinarak yangin önlemleri için bir proje yapilmalidir.

Alinacak olan önlemler iki ayri baslik halinde özetlenebilir.

AKTIF ÖNLEMLER

Aktif önlemlerden maskat, sogutma ve söndürme çalismalari ile tasiyici elemanlarin isiya karsi korunmasi ve yanginin söndürülmesidir.

Sprinkler sistemi,

Dünyada en yaygin söndürme ajani olarak kullanilan suyun basinçlandirilarak ve yangin yüklerine uygun nozullardan efektif olarak kullanilmasidir.

Tesisat mühendisleri genellikle yapinin içindeki mal ve donatimin korunmasini dikkate alarak dizayn yaparlar. Ancak bu dizayna ilave olarak yerinde yapilacak olan degerlendirmeye göre çelik kirislerin ve kolonlarin da korunmasi gerekir.

Örnegin endüstriyel alanlarda ve akaryakit iskelelerindeki çelik kolon ve kulelerin korunmasinda özel sprinkler spray nozullari kullanilmaktadir.

Gaz, toz ve köpük kullanimlari

Içinde gazli, tozlu veya köpüklü otomatik söndürme sistemi bulunan, genis açiklikli depo, fabrika veya hangarlarda tasiyici sistemi korumak üzere yapilacak uygulamalarla ayrica bir sogutma sistemine gerek olmayabilir. örnegin NFPA 11 kurallari geregince uçak hangarlari 2,5 dakika gibi çok kisa bir sürede tamamen yüksek genlesmeli köpükle doldurularak yangina karsi korunmaktadir. Hangar içinde yer alan yüksek riske sahip donanim korunurken, tasiyici sistemde korunmak üzere önlemler alinabilir.

Otomatik yangin söndürme sisteminin olmadigi, manual sistemlerin lokal olarak kullanildigi tesislerde, tasiyicilarin yangina karsi korunmasi için mevcut proje uygun olmasi halinde yapilacak olan ilavelerle aktif bir sogutma saglanabilir.

Mevcut tesiste yangin söndürme sistemi olmamasi halinde, korunacak olan insan, mal ve döküman ile tasiyici sistem ayni proje içinde çözülebilir. Böyle bir bütçe ayrilamiyor veya sistemin tatbiki herhangi bir nedenle gerçeklestirilemiyorsa, çelik donanim pasif önlemlerle korunmalidir.

PASIF-AKTIF ÖNLEMLER

Pasif-aktif önlemlerden maksat, isi ve dumanin yatayda yayilmasini engellemek, düseyde yayilimi kolaylastirmak üzere önlemler almaktir.

Kompartman olusturulmasi

Yangin yükü fazla olan hacimlerde kompartiman olusturularak yangin çikmasiyla beraber yükselen dumanin yatayda dagitilmasini önlemek, diger hacimleri tehdit etmesine engel olmak, düseyde yayilmasini saglamak için yangin duvarlari ve yangin kapilari kullanmak, yangin duvarini tatbik edemeyecegimiz alanlarda, duman ve yangin perdeleri uygulamak, yangin damperleri uygulamak ve biriken dumani emniyetli bir sekilde otomatik veya manuel açilan ventilasyon kapaklari ile atmosfere vermektir.

PASIF ÖNLEMLER

Pasif önlemlerden maksak aktif önlemler ile sogutma ve söndürme yapamiyor, pasif aktif önlemler ile kompartman olusturup konveksiyonu yönlendiremiyorsak, çelik yapi elemanlarini isiya olan dayanimini artirarak yapi içindeki sorumlulugunu bir süre daha uzatmaktir.

Bunun en kolay yolu, çelik elemanlarin boyalarla veya alçi esasli ürünlerle korunmasidir.

Özel boyalarin basarili olmasi için iyi bir yüzey temizligi yapmak ve primer uygulamalar ile aderansi artiracak tabakayi elde etmek, koruma saglayacak olan son kati basarili bir sekilde tatbik etmektir.

Uygulamalari, pratik ve süratlidir. Pistole veya rolo, firça kullanilabilmektedir.

Yapilan laboratuvar çalismalarinda çelik kiris ve kolonlarda yük altinda ve yüksüz olarak homojen dagilimda isitilmis firin içinde film tabakasi olarak tatbik edilmis olan boyalarin reaksiyonlari sira ile izlenmistir. Laboratuvarda yük altinda bulunan bir çelik kolon üzerinde yapilan testde, 20'inci dakikada firin sicakligi 760 c korunmamis çelige gelen isi 600 c derece ve korunmus çelige gelen isi 280 derece olarak tesbit edilmistir. Korunmamis çelik korunmusa göre 2.14 misli daha fazla isi almaktadir. Keza, 40'inci dakikada firin sicakligi 860 c korunmamis çelige gelen isi 740 c ve korunmus çelige gelen isi 350 c olarak tesbit edilmistir. Korunmamis çelik korunmusa göre 2.11 misli daha fazla isi almaktadir.

70'inci dakikada firin sicakligi 960 c korunmamis çelige gelen isi 920 c ve korunmus çelige gelen isi 560 c olarak tesbit edilmistir. Korunmamis çelik, korunmusa göre 1.64 misli daha fazla isi almaktadir.

Krauf patenti ile Türkiye'de üretilen alçi yapi elemanlari ile çelik kolon ve kirislerin kullaniminda da kolay isçilik ve hafif elemanlarla güvenli bir koruma saglanmaktadir.

Çelik elemanlar giydirilerek yangina karsi koruma saglanirken., iç mekanlarda profilin soguk yüzünü görmek istemeyen mimarlar içinde daha kolay kullanilabilecek kesitler ve goemetriler elde edilmektedir.

Özet olarak, Çelik yapi elemanlari korunmali ve sadece çelik malzeme için yapilmak yerine yapinin tamamina hitap eden aktif önlemlerden yararlanilarak gerekirse ilave yapilmali, yangin senaryosunda kritik hacmi olusturan noktalarda aktif önlemlere ilave olarak pasif önlemler getirilmelidir. Çati özellikle korunmalidir.



WWW.TUSCA.ORG MAKALELER BOLUMUNDE ÇELİK YAPILARLA İLGİLİ YAZILARA ULAŞABİLİRSİNİZ.