Müşteri mi İşveren mi?

[Omer Yilmaz]

Evet başlık herşeyi anlatıyor...

Konuyu şimdi açmama sebep olan mesajı Redrapsody başka bir tartışmaya gönderdi.

Mimarlıkta hizmet verilen kişi ya da kurumun adı müşteri midir yoksa işveren mi? Arkitera Mimarlık Merkezi'nin çeşitli yayın ve etkinliklerinde sık sık karşımıza çıkan bir tartışma bu. Daha uzun uzun tartışılmadan da hepimiz işveren kelimesinin doğru seçenek olduğuna karar veririz.

Belki AMV (Arkiv) Danışma Kurulu ile bunu uzun uzun tartışmış olabiliriz. O zaman da varılan sonuç işveren olduğu yönündeydi. Ondan sonraki tüm yayın ve etkinliklerimiz de biz de işveren olarak kullandık.

Bu noktada bir sıkıntı var. TDK'nın sözlüğünde işveren kelimesi için sadece bir tanım yapılmış; o da şöyle:

İşçileri ücretle çalıştıran gerçek veya tüzel kişi, çalıştıran, patron:
"Fabrikaları, atölyeleri gezin, işçilerle, işverenlerle konuşun."- S. F. Abasıyanık.

Bu tanımın mimarlıkta kullandığımızla ilgisi olmadığı açık.

Müşterisi olmayan diğer meslekler olarak doktorlar ve hukukçular gösterilir. Tartışmalardaki dayanak noktalarından birisidir bu. Doktorların hastası vardır. Avukatların ise müvekklili...

Bir de müşterinin tanımına bakalım:

1 . Hizmet gören ve karşılığında ücret ödeyen kimse.
2 . sıfat Alıcı:
"Fırçayı iyice sabunlar, hoş vuruşlarla dolaştırırdı müşterinin yüzünde."- N. Cumalı.

İlk tanım mimarların ihtiyacını bal gibi de karşılıyor aslında.

Biraz daha farklı bakış açısı ile İngilizce'deki duruma bakalım. Customer tam olarak Müşteri'nin karşılığı iken aynı zamanda müşteri anlamına da gelen client ise ihtiyaç duyduğumuz işveren tanımını İngilizce de sağlıyor.

Tam da bu noktada client'in bir anlamını daha yazmak da fayda var: müvekkil.

Yani hukukçularla yapılan benzetmeden hareket edeceksek mimarların müvekkilleri olmalı. Neden olmasın...

Bu sorunlarla ilgilenmesi beklenen ama üzerine vazife olmayan her konu ile ilgilendiği halde mimarlık alanını neredeyse tamamen boş bırakan bir Oda var. Bunu bir kez daha hatırlayalım.


"Müşteri mi İşveren mi?" siz ne dersiniz?

[etic]

Merhaba,

Bence "Müşteri" demek daha anlamlı. Ben patronuma "İşveren" diyebilirim. Çünkü benim istihdamımı sağlayan kişi "o" dur. Ancak yapacak olduğumuz hizmeti satın alan kişi "Müşteri" mizdir. Aslında bir nevi bizde hizmetimizi patronumuza satmış oluyoruz ama ben bu şekilde değerlendirmeyi uygun görüyorum. Farkıda patron ile aynı meslekten olmamıza bağlıyorum. Belirttiğiniz gibi belkide avukatlarda olduğu gibi yeni bir kelime türetilmeli ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından

Düşündüklerim bunlar. Görüşmek üzere.

[just]

Müşteri terimi, yukarıdaki sözlük anlamı itibari ile hizmetini satıp, karşılığında ücret alan biz mimarların ihtiyacını karşılıyor olabilir. Ancak bu tanım ile mimarlığı salt ticari bir eylem alanına indirgeyip, biraz hafife almış olmuyor muyuz? Mimarlar tarafından pek tartışılamamasının sebeplerinden biri de bu olsa gerek… Zaten yeterince kimlik bunalımı içersinde olan bir mesleğimiz var ne de olsa

Mimarlık hizmetleri, gerek ortaya çıkan ürünün niteliği gerek üretim süreçleri bakımından hem diğer hizmet türlerinden hem de diğer sanatlardan daha farklı bir yerde durmuyor mu ya da durması gerekmez mi???

Mimarlık alanında her ortaya çıkana bir sanat ürünü diyemesek de, mimarlık sanat değildir de demeyiz hiçbir zaman. Nihayetinde mimar, birikimini, yaratıcılık yeteneğini, vb. vasıflarını kullanarak arz-talep ilişkisi içersinde, satmak zorunda olduğu bir ürün ortaya koymaktadır.


Meseleye sadece hizmet alan ve veren olarak bakan bir yaklaşımla farklı sanat dallarını sorgularsak;
- Hizmet veren tiyatrocuya dolaylı olarak da olsa bu hizmetinin karşılığında ücret ödendiği için ‘Seyirci tiyatronun ya da tiyatrocunun müşterisi midir?’
- Aynı şekilde sipariş üzerine resim yapan bir ressamın ya da heykel yapan bir heykeltıraşın müşterisi olur diyebilir miyiz??....
Birincisine cevabım kesinlikle hayır, ikincisine ise cevap bulamadım.

Mimarın hizmet verdiği kişi ya da kuruma bu durumu karşılayacak herhangi başka bir terim olmamasından dolayı - şimdilik sözlükteki tanımı ile yetersiz de olsa- İŞVEREN denmesinin en azından ‘şimdilik’ mesleği hakettiği saygın pozisyonda tutması ve her ne kadar kabul etmek istemesem de ticarileştirmemesi açılarından müşteri denmesinden daha doğru olacağını düşünüyorum.

NOT:
1-Mimarlar odası tarafından ‘Mimarlık Hizmetleri Tip Sözleşmesi’nde İŞVEREN/İŞSAHİBİ olarak tanımlanıyor.
2- Kamu ya da özel kurum ve kuruluşlarla yapılan mimarlık sözleşmelerinde mimar ‘proje müellifi’* olurken diğer taraf da ‘idare’ olarak tanımlanıyor.

* TDK’dan başka bir alıntı:
‘müellif = yazar’

….Bu da başka ilginç bir durum, ‘bir işi yapmakla yükümlü kişi’ olarak kullanırız oysa ki…
TDK mı yetersiz, biz mi?

[Omer Yilmaz]

Sondan başlayarak kendimi daha iyi ifade edeceğim.

TDK mı yetersiz biz mi? Çok güzel bir soru. Hangisi gerçekten...
Ne konumuz TDK ne de ben TDK'nın dönüştürülmesini tartışabilecek kadar donanımlıyım. Öte yandan bu kontrolleri 12 Eylül darbesi öncesi sözlüğümden de yaptım. TDK yetersiz ise bile bunun politik durumu -en azından bu konuda- yok.

Kim yetersiz? Sorunun cevabını aramak en azından bir çözümleme yapılmasına da neden olabilir. Buradaki son derece özel ve mikro ölçekli sorun bir yana mimarlar olarak kentlerimizin içinde bulunduğu durumda da hep başkalarını suçlamayı seviyoruz. Küçük büyük tüm sorunlarımızda mutlaka bir sorumlu buluyoruz. Burada da TDK mı sorumlu?

Bana sorarsanız hiç değil. Tartışmak istediğim tam da buydu aslında. İşveren, müşteri, müellif ya da müvekkil; hangisini uygun görürsek görelim asıl sorun belirsizlik ve ortak kabul sorunu değil mi? Oda'nın sözleşmesindeki ikilem de bunu çok iyi gösteriyor.

Dil biraz da kullanımla yerleşiyor. Hiç bir sözlükte yer bulamayan işveren kelimesi mimarların hizmet sundukları kişi ya da kurum olarak kullanılabiliyor. Buraya kadar iyi.

Tam da buradan sonra Mimarlar Odası'nın (inanın abarttığımı düşünmüyorum) devreye girerek TDK'na başvurması ve sözlüklerde işveren kelimesinin (ya da başka bir kelime) bir karşılığı olarak da mimarın hizmet sunduğu kişi ya da kurum açıklamasını ekletmesi gerekirdi.

Kim yetersiz?

[ayasofya]

"Müşteri" ile "işveren" arasındaki ana fark benim gözümde şu.

Sadece bir projenin bir bölümünü ya da bir iç mekan tasarımı isteyen kişi beim gözümde "müşteri"dir.

Ancak anahtar teslimi büyün ve uzun soluklu bir iş aldıysam ve yazışmalardan tutun da tüm işlerin sözleşmeye bağlı olduğu kurumsal işlerde, yüklenici tasarımcı sayıldığımda "işveren" olur gözümde.

Büyüklük küçüklükle alakalı biraz da.

[RedRapsody]

Orijinal metin ayasofya tarafından gönderilmiş

"Müşteri" ile "işveren" arasındaki ana fark benim gözümde şu.

Sadece bir projenin bir bölümünü ya da bir iç mekan tasarımı isteyen kişi beim gözümde "müşteri"dir.

Ancak anahtar teslimi büyün ve uzun soluklu bir iş aldıysam ve yazışmalardan tutun da tüm işlerin sözleşmeye bağlı olduğu kurumsal işlerde, yüklenici tasarımcı sayıldığımda "işveren" olur gözümde.

Büyüklük küçüklükle alakalı biraz da.

Aslında müşteri kelimesi, sözlük anlamından ziyade , algılanış biçiyle ilgili bir sorunsalla karşımıza çıkıyor.

Yani ' Pardon! Bir müşteri geldi de , daha sonra seni ararım'.
Ya da ' Pardon! Bir işverenimle toplantıdayız da , daha sonra seni ararım.' gibi.

Merkete girdiğinizde patron seslenir çırağına' oğlum müşteri geldi, baksana kasaya'.

Yani sözlük anlamından ziyade, müşteri kelimesi tüketilecek bir ürüne yönelik olduğu için ŞIK bulunmuyor. Yani ben ŞIK bulmuyorum, sözlük anlamında öte yaptığı çağrışımlar , kültürdeki yeri beni daha çok ilgilendiriyor. Ve ben İşveren sözcüğünü, mimari hizmetin yanına daha çok yakıştırıyorum.

Yaptığımız yapıda kullandığımız yapı malzemesi ve yapı elemanlarını sağlayan tedarikçilerin MÜŞTERİSİ olabiliriz. Çünkü bir ürün alıyorsunuz ve onu kullanıyorsunuz. Ama benden bu hizmeti alan, birçok hizmeti alan benim işverenim durumundadır. Bütün mesele algılamamızla ilgili, müşteri demek istiyorsanız müşteri, işveren demek istiyorsanız işveren.

Ya da mimarlığı bir ürün sunumu, veya bir hizmet sunumu olarak algılamakla ilgili.
Müşteri sözcüğü daha ticari, işveren kelimesi daha profesyonel birşeyin ifadesi gibi...

[bunebu]

Mimar için karşısındaki "müşteridir" bu açık

İşveren olsa idi aylık maaş, SSK vs bir sürü şartın yerine gelmesi ve hepsinin yine yığınla, farklı hukuki sonuçlar doğurması gerekirdi. Demek ki o değil...
Terziye elbise sipariş edebilirim, fikrimi de söylerim ama onun patronu değilimdir.
Belki bambaşka bir kavram bulmak gerek.

[Omer Yilmaz]

İşveren kelimesi mimarın hizmet verdiği için sözkonusu olduğunda "patron" anlamından çıkıyor; tartışma bu. Tartışmayı biraz daha dikkatli takip ederek daha iyi kavramaya çalışmakta fayda var.