Uğur Tanyeli - SİNAN’I VE MİMARLIĞINI NASIL YORUMLAMALI? - İzmir 09Nisan2008

[MrT]

Mimarlar Odası İzmir Şubesinin etkinlikleri kapsamında, Dokuz Eylül Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi (DESEM) konferans salonunda gerçekleşti.

Sayın Uğur Tanyeli Hocanın değerli düşüncelerini konferans sırasında not almaya çalıştım. Hem takip edip hem not tutmanın zorluklarından dolayı notlarımda yanlış anlaşılmalara sebep olan anlam bozuklukları olursa tamamen benden kaynaklandığından şimdiden özür dilerim.

Hocanın güzel sunumunu burdan paylaşamasakta farklı bakış açısını paylaşmak istedim.

[MrT]

SİNAN’I VE MİMARLIĞINI NASIL YORUMLAMALI?
Uğur Tanyeli – DESEM İzmir 2008-04-09

Mimarlık öznesini 3 yaklaşımda ele alabiliriz.

• Zaman-mekan-toplumsallık bağlamında yaşadığı çağ olarak irdelemek
• Onu bireyselliği bağlamında yorumlamak; Zaman-mekan-toplumsallık yine göz önünde ama bu koşullar içerisinde ne kadar özerkleşebiliyor buna bakmak gerek. Bir bireyden bahsedeceksek bu bağlamsal koşullardan ne kadar uzakta onu bulduğumuza bakarız. Sinan’ı sadece XVI. yüzyıl koşulları altında okuyamazsınız.
• Arkitektonik analiz yolu (1. ve 2. yoldan radikal olarak farklı)

- “Mekansallığı bağlamında Sinan’ı yorumluyorum” demek çok çetrefil bir cümledir. Mekan kavramı 1800’lü yıllardan bu yana varolan bir kavram ama Sinan XVI. yüzyıla aittir.

- O yüzyıllardaki mimarlığı sanki bizim gerçekliğimizdeki gibi düşünürüz ama bu düşünce yanlıştır. Kullanmak istediğiniz malzeme ile kullandığınız dil açmaz içinde kalır.

- Sinan’ı bugünkü kavramlarla okumak yanlıştır. “Sinan yapıları işlevseldir” demek yanlış bir ifadedir. İşlevsellik kavramının bilinmediği bir zamanın öznesi işlevsellikle okunamaz.

- Sinan’ın bambaşka bir rasyonaliteden düşündüğünü, Fuzuli’nin de bambaşka bir dünyadan düşündüğünü söyleyemezsiniz. Sinan’ı anlamak istiyorsak o zamanki Osmanlı öznelerinin nasıl düşündüğünü anlamamız gerekir. Sinan’ın yapılarını say desek herkes en az iki yapı sayar ama Baki’nin bir şiirini oku desek bilen çok azdır.

16. Yüzyıl Osmanlı Gündelik Dilinde Yer Alan Kavramlarla Bir Açıklama Denemesi;
1- Kadimisi üzre a’mel oluna ;
Eskiden beri yapıla gelindiği biçimde işlenile, çok zorda kalınmadıkça asla yeni kural koyulmaya. (not: bu bakış açısını açıklayıcı fotoğraflarla Osmanlı Mimarisinde eskiden beri yapıla gelen biçimlenişe örnekler verilmiştir.)
Osmanlıcada “icat” kelimesi yok, 19.y.y.’ın ikinci yarısında bugünkü anlamda kullandığımız “icat” kelimesi ortaya çıkıyor. O zamanki mimarlıkta şimdiki gündelik dilimizin paradigması yok. O yüzden bugünün kavramları ile o günü anlamamız mümkün değil.

2- Mazlum ;
(notlarımdaki eksiklik sebebiyle yanlış anlamlar çıkacağından şimdilik yazmıyorum)

3- Şerh ve şarih ;
Şerh; entelektüel olarak önemli estetik kültürel açıklama
Şarih; şerheden, açıklayan, şerh işini yapan, açıklama yazan
Sinan mimarisindeki çoğu model öncekilerin şerhidir.
Şerh ettiği kadar önemli olan şerhler vardır.
Şerh bir kopya değildir, Osmanlıcada kopya anlamında kavram yok. Kopya, 19.y.y.’ın 2. yarısında Avrupa ve rönesansla başlıyor.

4- Kemal-i meb’de ;
Osmanlı ahlak el kitabı
Osmanlının etik anlayışı; ileri gitmek için değişerek değil, gerideki en yetkine dönerek başarılı bir iş yapabilirsiniz (Ayasofya, Osmanlı için böyledir. Osmanlıda camilerin saygınlık sıralamasında Ayasofya her zaman birinci, sonra Fatih camisi gelmiştir.)
(not: Kemal-i meb’de kavramı ile bakış açısını açıklamak için Kılıçali Paşa Camisi ve Ayasofya camisi ilişkisi resimlerle açıklandı.)
(not: Kubbetul Sahra ile Kanuni Türbesi de bu ilişki ile açıklandı)

5- Za’f-ı te’lif / Erbab-ı te’lif
(Cümlede kullanırsak : Erbab-ı te’lif için za’f-ı te’lif düzeltmek)
Erbab olana ulaşmak için zaafları düzeltmek.
Sinan’ın kullandığı iç içe kubbeler bu kavram ile açıklandı. İç mekanda istenen yeterli hacmi sağlayan kubbe dış kitlede zayıf kaldığı durumlarda çift kubbe uygulaması bu kavram ile açıklanmıştır.

Sinan’ın mimarlığında strüktürel dürüstlük vardır demek Sinan’a hakarettir. Sinan bürütalisttir demek hakarettir.

6- İsraf ;
Açıklaması ekonomik gerekçe için değil (notlarım eksik)



Konferans sonlarında genel olarak tarih yazımı ve tarihe bakış açısından konuşurken alınan kısa not : “Tarih her zaman bugünü anlatır.”…

[architurk]

Çok güzel noktalara parmak basıldığı belli. Herhalde sunumun dökümü şube yayınları içerinde yer bulacaktır ama keşke tam metin burada da paylaşılsa ve üzerinde tartışmak daha geniş bir platformda mümkün olsa!

"Tarih her zaman bugünü anlatır" tarih üzerinde nesnel tartışmalar yürütmenin ne kadar zor olabileceğini çok iyi özetleyen bir not olmuş. Burada belki tarihin sadece bugün anlatılmadığını, tarih içinde de tarihin anlatıldığını hatta geleceğe de referans gönderildiğini dikkate alırsak iş daha da içinden çıkması zor bir hâl alıyor sanırım.

Bir yandan da madem tarih bugünü anlatıyor, (o zamanlarda gerçekte neler olduğunu anlamak bir yana) tarihi bugünün bakış açısıyla anlamaya çalışmak da ayrı bir yöntem olarak çok yanlış olmasa gerek?

[MrT]

Orijinal metin architurk tarafından gönderilmiş

... tarihi bugünün bakış açısıyla anlamaya çalışmak da ayrı bir yöntem olarak çok yanlış olmasa gerek?

Bu noktada yine konferanstan alıntı yaparsak (tam olarak değil ama kendi cümlelerimle); bugünün gerçekliği ile geçmişin gerçekliğini anlamak mümkün değildir ama yine de tarih yazmak senaryo yazmaktır, ben böyle yazıyorum siz öyle yazıyorsunuz gibi bir ifade kullanabiliriz.

[sept]

Teşekkürler MrT,
Toplantıda aldığınız notları burada paylaşıma açmanız gerçekten büyük incelik. Bizim gibi Uğur Hoca'nın sunumuna kendini kaptırıp notu motu bırakanlar için bulunmaz nimet...
Teşekkürler tekrar...

[MrT]

Rica ederim Sept,
umarım odanın bu tür etkinlikleri devam eder.

[mzigindere]

Teşekkür ederim MrT
umarım tam metni bir gün bir yerde okuruz.
eline sağlık.

[lumina]

İzmir Şube'ye böyle bir talep iletilebilir mi acaba İzmir'deki arkadaşlardan?

[MrT]

Orijinal metin lumina tarafından gönderilmiş

İzmir Şube'ye böyle bir talep iletilebilir mi acaba İzmir'deki arkadaşlardan?

İzmir Şubenin ilgisi ile (Tuba Çakıroğlu Hanıma teşekkürler) yazı Ege Mimarlığın temmuz sayısında yayınlanacak.
Aşağıdaki linkte yazıya ulaşılabilir.

http://www.izmimod.org.tr/egemim/66/16-21.pdf

[lumina]

Teşekkürler, hem size hem Tuba hanıma.