Ülkeler ve Mimarlık Eğitimi: Rusya’da Mimarlık Meslek Pratiği ve Yeni Gelişmeler

[Metin Karadağ]

Rusya’da Mimarlık Meslek Pratiği ve
Yeni Gelişmeler

Zeycan Önder

Konferans
12 Kasım 2003
Yıldız Sarayı Dış Karakol Binası

TMMOB MİMARLAR ODASI İSTANBUL BÜYÜKKENT ŞUBESİ
Eğitim ve Kültür Araştırmaları Mesleki Bilimsel Çalışma Kurulu (EKA-MBÇK)
Dünya Ülkelerinde Mimarlık Pratiği Dizisi


Kubilay ÖNAL
Bu dönem programı içinde, önümüzdeki uluslararasılaşma sürecini de gözeterek, birkaç dizi oluşturmaya çalıştık. Bunlardan biri de diğer ülkelerdeki mimarlık pratiğini ele almak oldu. Bize çok farklı kanallardan çok farklı bilgiler zaman zaman geliyor olmakla beraber, bizzat o pratik içinde bulunan veya bir dönem o ülkede belli bir pratiği yaşamış insanların ağzından canlı örnekler oluşturmaya çalıştık. Bu dizi içinde ilk olarak İngiltere örneğine Günhan Danışman’la başladık. Daha sonra Arif Şentek’ten Uluslararası Mimarlar Birliği 2001 araştırmasının dünya ülkelerindeki dağılımını örnekleyen bir araştırmayı aldık. Aynı bağlamda Danimarka-Pakistan karşılaştırmasını Sümer Gürel’den ve “Avrupa’da Mimarlık Meslek Uygulamaları” başlıklı bilgilendirmeyi ACE Avrupa Mimarlar Konseyi Başkanı Katarina Nilsson’dan aldık. Bunu takiben Almanya örneğini Kemal Akay’dan aldık. Şimdi de Zeycan Önder’den Rusya’da mimarlık pratiği hakkında bilgi alacağız.

Tabii Rusya da önemli politik değişimler yaşamış ve liberalizasyon sürecinde önemli sıçrama göstermiş bir ülke olarak oldukça ilgi çekici. Bu anlamda Zeycan Önder’den böyle bir talebimiz oldu. Kendisi İTÜ’de doktora yapıyor, aynı zamanda kendi pratik çalışmalarını da sürdürüyor. Rusya mimarlık pratiği ile ilgili olarak İstanbul’da bulunan bir arkadaş da gelecekti, fakat o gelemedi.

Şimdi Zeycan Hanım bize kendi kurgusu içinde çalışmalarını takdim edecek. Zeycan Hanım genç bir arkadaşımız ve kendisine başarılar dileriz.


Zeycan ÖNDER

Bugünkü sunumun konusu olarak öncelikle Rusya’nın son dönemini ele almayı düşünmeme karşın, bizde çok az tanındığını varsayarak bu ülkeye, biraz geçmişe giderek coğrafi ve tarihsel açıdan da tanıtacak şekilde, daha geniş bir perspektiften bakmayı uygun gördüm. Beğeneceğinizi ümit ederim.

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği dağılma öncesinde 15 cumhuriyetten oluşmaktaydı. 1980’li yılların ortalarında, hepimizin çok yakından tanıdığı Gorbaçov’un parti genel sekreteri olmasıyla gündeme gelen yeniden yapılanma ve açıklık politikası sonucunda Türkiye-Rusya ilişkileri farklı bir boyut kazanmış ve özellikle inşaat sektörü için yeni bir perspektif açılmıştır. Öncelikle Almanya’nın finanse ettiği ve kısa zamanda başlanıp tamamlanması gereken Doğu Almanya’dan Rusya’ya dönen askerler ve aileleri için ekonomik konut ve bunların gerektirdiği sosyal donatılara ait bina inşaatları gündeme gelmiştir. Kuzey Afrika ve Ortadoğu ülkelerinde daha önce yurtdışı deneyimi sahibi Türk inşaat firmaları, Rusya’da gündeme gelen işlere teklif vermeye başlamış ve çoğunu kazanarak bunların yapımını üstlenmişlerdir. Benim gibi pek çok meslektaşımızın Rusya’daki mimarlık ve uygulamaları ile tanışması da ağırlıklı olarak bu döneme rastlamaktadır.

Rusya’yla ilgili ülke profiliyle başlamak istiyorum. Kısaca Rusya olarak bilinen Rusya Federasyonu, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği’nin 1991 yılında dağılması ile ortaya çıkan bağımsız cumhuriyetlerin en büyük olanıdır. Rusya Cumhuriyeti’nin yüzölçümü 17.075.200 km² ve 2000 yılı resmi nüfus sayımına göre nüfusu 145 milyon 559 bindir. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği’nin dağılmadan önceki yüzölçümü 22.402.000 km² ve 1991 verilerine göre de nüfusu 293 milyondur.

Rusya Cumhuriyeti’nin iklimi, Karadeniz’in nispeten ılıman sayılabilecek olan iklimi ile kutup karasal iklimi arasında değişmektedir. Aslında bu geniş aralık, inşaat endüstrisini mimari tasarım aşamasından itibaren etkileyen son derece büyük ve değişken iklim koşullarını içeren bir ortamdır. Rusya’da yaklaşık yedi iklim bölgesi bulunmaktadır ve yapılan her inşaat bu yedi iklim bölgesinin özelliklerine göre farklı verilerle oluşturulmaktadır.

Rusya Federasyonu, otonom cumhuriyet, otonom bölge ve ulusal bölgelere ayrılmaktadır. 16 otonom cumhuriyet vardır. Moskova ve Petersburg da özerk şehirlerdendir. Rusya “bölge” ya da “cumhuriyet” olarak 89 ayrı idari birimden oluşmaktadır ve bunların her birinin de parlamentonun “Üst Meclis”inde iki temsilcisi vardır.

1989 verilerine göre Rusya’da etnik dağılım şöyledir: Rus yüzde 81, Tatar yüzde 4, Ukraynalı yüzde 3, Çuvaş yüzde 1, Başkırt yüzde 1 civarında, Belorus yüzde 1, Moldavyalı yüzde 0,7 ve diğerleri de yüzde 8 civarındadır.

Nüfusun cinsiyet dağılımında, erkek sayısı kadın sayısından daha azdır.

Rusya’da nüfusun yüzde 51’i çalışma yaşamında yer almaktadır. Çalışma yaşamındakilerin yüzde 37’si hizmet, yüzde 27,7’si endüstri, yüzde 15’i tarım, yüzde 11 civarı inşaat, yüzde 7,5’i ulaşım-haberleşme ve yüzde 16’sı da devlet sektöründe çalışmaktadır. Rusya’da okuryazarlık seviyesi yüzde 98 oranındadır. Okuryazarlık seviyesi erkeklerde yüzde 99, kadınlarda ise yüzde 97 oranındadır. 15 yaşına kadar temel eğitimin zorunlu olduğu Rusya’da eğitim, lise eğitiminin sonuna kadar ücretsiz ve devlet tarafından temin edilmektedir. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği’nde olduğu gibi, Rusya’da da sağlık hizmetleri ücretsizdir.
...

Devamı ekteki ZİP'li dosyadaki word.doc...

[Metin Karadağ]

Sayın Zeycan Önder'in konuşmasındaki (dosya ekindeki zip'li word.doc dosyadaki) bölüm ilgi çekici olduğu için buraya aktardım...


...

Günümüzde Mimarlık Örgütlenmesi ve Kurumlar

İlk mimarlık meslek örgütü 1923 yılında VHUTEMAS okulunun kurucularından Ladovski tarafından kurulan ASNOVA, “Yeni Mimarlar Birliği”dir. Örgüt yeni sosyalist yaşam şekillerinin aktivitelerini barındıracak konut ile ilgili mimari çözümler geliştirmeye odaklanmıştır. 1925 yılında ASNOVA’ya rakip olarak OSA, “Çağdaş Mimarlar Birliği” kurulmuştur. İki örgüt fikir alanında adeta yarışmaktadır. Özellikle konut alanındaki mimarlık yarışmalarında hep iki örgütün üyeleri karşı karşıya gelmiştir.

1928 yılında Rusya Cumhuriyeti İnşaat Komitesi’nde standardizasyon bölümü kurulmuştur. Bu bölümde prefabrik konut üretimi çalışmaları başlamıştır. 1929 yılında Devlet Planlama Komitesi tarafından Şehir Planlama Komisyonu kurulmuştur. Böylece hızla endüstrileşen Sovyetler Birliği’nde, endüstri şehirleri kurulmaya başlanmış ve aynı yıl Mimar-Şehirci Birliği kurulmuştur.

Sovyetler Birliği Mimarlar Birliği’nin 1932 yılında kurulduğu kabul edilir. Ancak bu birlik daha önce bahsettiğimiz 1857 yılında kurulmuş olan Rusya Mimarlar Birliği’nin devamı sayılır. Bugünkü Rusya Mimarlar Birliği ise onun devamı olup, 1997 yılında Moskova Mimarlar Topluluğu’nun vârisi olarak 120. kuruluş yılını kutlamıştır.

Rusya Mimarlar Birliği (RMB), diplomalı uzman mimarlardan ve yaratıcı mimarlığın gelişmesine, kültürel mirasın korunmasına, mimarlığın öğrenilmesine, mimarlık eğitiminin yönlendirilmesine katkı sağlayan uzmanlardan oluşan gönüllü bir topluluktur. RMB faaliyetleri içinde, kültürün korunması ve gelişmesi, mimarlık düzeyinin yükseltilmesi, insanların yaşama ortamlarının iyileştirilmesi, mimarlık mesleği otoritesinin sağlanması ve mimarın haklarının korunması yer almaktadır. Rusya Mimarlar Birliği Meslek Etiği Grubu, Rusya Mimarlar Birliği Organizasyonu Mesleki Etik Komisyonu, birlik üyelerinin faaliyetleri ile ilgili anlaşmazlık durumlarını çözümlemektedir.

Mimarlık mesleği Rusya’da lisans ile yapılabilmektedir. Dolayısıyla Rusya Mimarlar Birliği mimarlık faaliyetleri ile ilgili lisans veren bir kurumdur. Bünyesinde çeşitli mimarlık faaliyetlerinde bulunan grup ve komisyonlar vardır. Mimarın faaliyet alanını tanımlayan ve belirleyen kanun, şehir planlama kanunu, telif hakları kanunu ve pek çok mimarı ve yapma çevreyi ilgilendiren kanun Rusya Mimarlar Birliği’nin katkılarıyla oluşturulmaktadır.

Birliğe üye olabilmek için en az üç yıl bağımsız proje yapmış, kendi projesinin inşaatında görev almış ve toplumsal faaliyetlerde aktif görev almış olmak ve birliğin ve kodeksin meslek etiği ile ilgili maddesini kabul etmek ve mesleğine hâkim mimar olmak gerekiyor. Birliğin üye adayları için, birliğe kabul edilmeden önce kayıt yaptırabilecekleri enstitüsü vardır. Bu enstitüye her yüksekokul mezunu, üniversite mezunu her mimar, meslek etiği maddesini kabul etmek şartıyla üye olabilir. Hemen hemen her şehirde Mimarlar Birliği’ni temsil eden yerel örgütler vardır. Bu örgütlerin bugünkü sayıları yaklaşık 92 ve toplam üye sayısı da 12.000’dir. Böyle bir mimarlık geleneğini belki bizdeki mimar sayısıyla kıyaslamak gerekecektir.

Rusya’da serbest mimarlık faaliyetini yapabilmek için, 2003 yılına kadar Rusya Mimarlar Birliği’ne üye olmak ve on yıl mimarlık yapmış olma şartı aranmaktaydı. 2003 yılı itibariyle bu süre beş yıla indirilmiştir.

VHUTEMAS’tan bahsetmiştik; VHUTEMAS’ın 1920’li yıllarda kurulduğunu ve daha sonra da 1927 yılında VHUTEİN’e dönüştüğünü söylemiştik. Buradaki örnekler, bu akımların geliştiği, aslında o dönemde özellikle İngiltere’de yaygın olan bahçeli ev tipi şehir yerleşimleridir (Resim 4). Bunlar yine VHUTEMAS’ın projelerinden konstüktivist akımın projelerinden ve biraz daha gelenekçi yapılar.

Rusya için “komün konutlar” çok önemlidir. Fransa ve İngiltere’de de yaygın olan komün konutlar aslında kısmen kadının çalışma yaşamına girmesiyle birlikte, kısmen de konut sorununa çözüm bulmak amacıyla ortaya çıkan konutlardır. Sadece yatma ve dinlenme eylemini içinde barındıran, ama her türlü yemek ve zaman zaman da oturma eylemini de içeren, insanları bir araya toplamak amacıyla geliştirilen küçük konutlardır (Resim 5). Bunlar da aynı şekilde işçi konut yerleşimleri, endüstrileşmenin gelişmesiyle ortaya çıkan endüstri şehirlerinde, fabrikanın hemen yanında kurulan konut yerleşimleridir. Bunlarda da yine “komünal yaşam şekli” dediğimiz, insanların yemek yiyebileceği ortak mekânlar, çocuklar için çocuk yuvaları ve kompleksleri konutlarla birlikte geliştirilmiş.
...