Bir Ahşap Konağın Anatomisi

[phin]

Boğaziçi'nde bulunan bir ahşap konağın restorasyonuna ait görüntülerle ahşap taşıyıcı sistem hakkında bilgi vermeyi amaçladım.

Dış cephe kaplaması tamamen niteliğini kaybederek çürüdüğü için söküldü. Devamında yapılan araştırmalarda iç sıvanın da sökülmesine karar verildi. Yapı sağlam olmasına karşın son yıllarda bakımsız kaldığı için çatısı su alıyordu. Açıldığında görünen ilginç gerçek, su almayan tüm ahşap elemanların sağlam olduğu idi. Bu yapının bana öğrettiği en önemli bilgi bu oldu, bir ahşap yapı su almıyorsa uzun yıllar boyunca sapasağlam ayakta durabilir.

Önce dış cephe söküldü:

[phin]

Ardından çürümüş tavan kaplamaları ve iç sıvalar.
İç sıvaların altında ortaya çıkan bağdadi çıtaları.

Bu fotoğrafta dahi su alan hat net olarak görülebiliyor.

[phin]

Pencere kasaları yerinde korundu.

Sökümlerden sonra ortaya çıkan ahşap karkas. Bina düşey olarak ahşap dikmeler, ara dikmeler, ara çaprazlar, kirişler ve yastıklardan oluşan bir sisteme sahipti.

Birçok yapıda görülen / tarzı çarprazlar yerine X tarzı çaprazlar ortaya çıktı. Resimde de görünen sistem aslında karmaşık değil. Belli aralıklarla yerleştirilmiş Ana Dikmeler, bunlara saplanan pencere alt ve üst kotunda devam eden bir ara-yatay kayıt sistemi, ana dikmelerin arasındaki çapraz dikmeler ve bunların arasını dolduran ara dikmeler.

[phin]

Pencereleri çevreleyen tayıcı sisteme ait aldığım notlar.

Kasalar ahşap takozlarla dengelenmiştir.

[phin]

Döşeme;

Bu yapıda ahşap başlıkların üzerinde tek yastık bulunuyordu. Bu nedenle hem dikmeler hem kirişler bu yastığın üzerine oturtulmuştu. Ahşap kirişlerin arası sabit ölçülüydü, bu nedenle dikmeye geldiği noktalarda, dikme çentilerek kirişin üzerine yerşeltirilmişti.
Ahşap başlığın hemen üstünde kiriş geçeme detayı da görülüyor.

[phin]

Başlıklarla dikmelerin geçme detayı

[phin]

Fotoğraftaki alanın şematik çizimi

[phin]

Yastıkların geçme detayı;

Üstteki çizim yerinde özgün geçme detayına aittir. Alttaki çizim ise, alternatif geçme detayıdır.

[phin]

Ve döşemeler.
Fotoğrafta ahşap kirişleri (260/80) ve aralarındaki ara kiriş sistemi görülüyor. Bina yıllardır terkedilmiş, yer yer çürümüş olmasına rağmen restorasyona başlamadan önce beklenmedik bir döşeme sabitliğine sahipti. Döşemeler hem esnememişti hem de gıcırtı dahi çıkarmıyordu. Bunda sık atılmış, büyük kesitli kirişler ve ara-kirişlerin katkısı vardır.

Döşeme kirişlerinin altında bağdadi sıvalı tavanın çıtaları görünüyor.

[phin]

Bu çapraz kurulmuş ara kiriş sistemi mantık olarak bir yay işlevi görüyor. Gene yükleri ve dolayısıyla titreşimi çapraz taşıyarak döşemenin stabil kalmasını sağlıyor.

[phin]

Son olarak en üst kat tavan kaplamasının sökülmüş haline ait resim.
Bu döşemede ara yay lar yok.
Ve duvarda daire şekilli boşluklar görünüyor.

Cephede bu bölüme büyük kesitli ve oldukça bezemeli bir profil dizisi denk geliyordu. Özgün kiriş kapaklarının döşemeyi havalandırma amacıyla konduğuna karar verdik, çünkü bu bölümün üzerinde özgün bir teras vardı.
Ahşap bir yapıda, ahşap bir döşemenin üzerinde sac kaplı özgün bir teras...

[phin]

Bu konak yıkılmadan özgün detayları, özgün malzemesi ile restore edildi. Aynı özelliklere sahip kereste kullanıldı. Rehberimiz binanın kendisi idi. Binadan beklenen modern konfor koşullarının hepsini karşıladı, çünkü kendisi de yapıldığı zaman yüksek bir konfor beklentisi ile yapılmıştı.
Aslında bir yapının plan şemasını değiştirmeden modernize edilebileceğine dair iyi bir örnektir.
Benim için müthiş heyecanlı bir çalışma oldu, çünkü açtığımız her noktasında bulduğumuz özel detaylar yüzünden yapıya sevgiyle bağlanmıştım, depoda kerestelerin içinde oturup derin derin ahşap kokusunu içime çektiğimi büyük bir mutlulukla hatırlıyorum.

Mimarlar binaları şekillendiriyor. Ama aslında binalar insanları şekillendirir. Geleneksel sivil mimarimizin insanların yaşam şekillerini değiştirdiğine çok şahit oldum. Her zaman plan şemasının korunması taraftarıyım çünkü bu şemalar yüzyılların birikimi ile oluşturulmuştur.

Konu ile ilgili olarak, ahşap sistem üzerinde tartışılmasını çok isterim, çünkü bu yapıya dair buraya yüklediğim sınırlı miktardaki fotoğrafa geleneksel ahşap mimarimiz hakkında aslında önemli bilgiler taşıyor.

Maalesef ahşap sistemi öğreten çok kısıtlı birkaç kaynak var.

[gün]

Bayıldım, bayıldım...işinize, bilginize, eskizlerinize...Allah kolaylık versin...Harika...Paylaştığınız bilgilerden ötürü de teşekkürler...

[aysuntoprak]

Detaylarla ilgili çizimleri görünce aklıma geldi sormak istedim.

Ahşap yapılarla ilgili tebrübenize dayanarak; gerek döşemede gerek taşıyıcı sistemde ya da pencere kapı boşluklarındaki detaylar her yapıda farklılık mı gösteriyor. Yani her ustanın ayrı bir tekniği mi var? Ya da genel geçer kurallar ne kadar var, ne kadarı özel detaylar? Taş için de aynı şey sorulabilir ama ahşap işlenmeye daha yatkın olduğu için sanırım alternatiflerde bu ölçüde fazladır. Sizin bu konu hakkındaki düşünceleriniz nedir? Belli sınıflamalar ya da genellemeler yapılabilir mi?

Ahşap detaylar konusunda bilgim olmadığı için sormak istedim. Belki soru pek yerli yerinde değil ama taş ile karşılaştırma yaptığımda taşın da yöresine göre, ya da taşın yapısına göre uygulanma detayları farklılaşabiliyor. Ahşabın bu konudaki durumu merak ettim.

[phin]

Orijinal metin gün tarafından gönderilmiş

Bayıldım, bayıldım...işinize, bilginize, eskizlerinize...Allah kolaylık versin...Harika...Paylaştığınız bilgilerden ötürü de teşekkürler...

Rica ederim, dilerim bu şekilde paylaşımları arttırabiliriz.
Restorasyon konusu çok kapalı bir konu, uzmanlar bilgilerini kitaplaştırmadıkları sürece neredeyse tamamen dışa kapalı davranıyorlar. Oysa bilgi paylaşıldıkça artar