Formula 1 ve Basın Açıklaması

[Korhan Gümüş]

İstanbul Formula 1 zinciri içinde son halka olma avantajını kullanamadı

2003 yılı Eylül ayında Formula-1 yarışı için İstanbul'da Tepeören-Tuzla'da bölgesi seçildi ve inşaat başladı. İstanbul böylece otomobil yarışları için ormanlık alanları ve su havzaları içinde bir kampüs inşaatına girişti. Bu konuda Formula 1 organizasyonunun değil ama İstanbul'un kent yönetiminin yeterli rolü oynamadığını düşünüyoruz.
Formula 1 yarışları dünyada gelişmekte olan otomobil sporlarının belli normlar altında düzenlenme ihtiyacı sonucu ortaya çıkmıştır. Başka bir deyişle bir karar sonucu yoktan var olmamış, standartlar mevcut yarışların yeniden düzenlenmesi, kuralların oluşturulması sürecinde ortaya çıkmıştır. Örneğin Monaco'da düzenlenen yarışlar ilk önce özel bir uygulama ve kendi kuralları ile başlamıştır. Formula 1 organizasyonu ise bu önemli yarışı temel alarak uluslararası bir çerçevede düzenlemeler getirmiştir.

İstanbul'un otomobil sporları ile tanışması oldukça yenidir. Özellikle Kadiköy yakasında 1970'ler sonrası ortaya çıkan imar hareketlerinden sonra ortaya çıkan müteahhit, köşkünü müteahhite veren mülk sahiplerinin çocukları, amatör olarak bu konuya ilgi duyan mühendis, teknik insanların oluşturduğu bir sivil toplum tabanı tarafından gerçekleştirilen bir kaynak aktarımı ile yaygınlık kazanmıştır. Ancak bu gelişme kamu tarafından veya yarı kamusal düzenlemeler tarafından ele alınamadığı için informel bir nitelik kazanmış ve bugün ortaya istenmeyen sonuçlar çıkmıştır. Oysa Formula 1 organizasyonunun kökenindeki kurumlaşmalar bu tür informel oluşumların düzenlenmesine ve kurallı hale getirilmesine dayanmaktadır. Unutmamak gerekir ki bu tür organizasyonlar İstanbul'da geçmişte E 5 yolunun trafiğe kapatılarak yapılan yarışlar veya yarış amatörlerinin konuya gösterdikleri ilginin kurumsal bir yapıya taşınması ile gerçekleştirilmiştir. Bu nedenle İstanbul'daki organizasyonun yerel koşulları dikkate almaması ve otomobil sporları içindeki en önemli kurumlardan biri olan Formula 1 yarışlarını tamamen küresel bir düzenleme olarak değerlendirmesi büyük bir eksikliktir. Bu yaklaşım geçmişte kentin yerleşim alanlarının gelişmesinde ve kentsel hareketlilikte kamunun oynadığı rolün devamı niteliğindedir. Bu nedenle yarış alanı olarak İstanbul'da kalabilmiş son yeşil alanlar seçilmiş, pist yasal çerçevede yaratılan bir kural dışı uygulama ile gerçekleştirilmiştir.

Dolayısı ile bu yer seçimi geçmişte yapılan hataların bir tekrarı niteliğindedir. Sonuçta İstanbul'da Formula 1 için seçilebilecek çok daha uygun yerler bulunmaktadır. Kent yönetimi bu konuda yeterli inisiyatifi gösterememiş ve bu uygulamanın kentin yağmalanması, haksız imar rantlarının yaratılması ile ilgili kötü yönetim zincirinin bir halkası olmasını sağlamıştır. Oysa bu organizasyon gerektirdiği sorumluluklar ve sorunlar ile kentin mevcut imarlaşma biçimi için bir dönüm noktası olabilirdi. Formula 1 pistinin yer aldığı alandaki mimari düzenlemeler de bu açıdan son derece niteliksizdir. Oysa bu tür kamusal uygulamaların oldu bittiye getirilmeden ve yöneticilerin tercihleri dışında yenilikçi profesyonel uygulamalara sahne olması beklenebilirdi. İstanbul ne yazık ki Formula 1 zinciri içindeki son halka olmanın avantajını bu açıdan da kullanamamıştır.