Belediyeler ve 'uzman oda' ittifakı! (Antalya)

[Omer Yilmaz]

Radikal'de bugün yayınlanan bu oldukça ilginç konunun tamamını foruma da kopyalıyorum. (Arkitera.com Haberler'den takip etmek daha kolay. Şurada.)

Antalya'da belediye, kurul ve odalar işbirliği marifetlerini sürdürüyor. Son örnek: 60 yıllık İsmet İnönü Kız Enstitüsü binası yıkıldı, yerine yeraltı çarşısı yapılacak. Anıtlar Kurulu ve Antalya Mimarlar Odası'nı mercek altına almanın zamanı gelmedi mi?
Antalya'da korkulan oldu! Antalya Büyükşehir Belediyesi, "kentsel dönüşüm" adı altında yıkıp yeraltı çarşısı yapmak istediği İsmet İnönü Kız Enstitüsü'nün 60 yıllık binasını 28 Haziran akşamı altı saatte yerle bir etti. İnönü İlköğretim Okulu da aynı amaçla 19 Haziran'da boşaltmıştı. Boşaltma ve yıkım için okul aile birliğinin 2. Bölge İdare Mahkemesi'nde açtığı davada, 21 Haziran'da "yürütmeyi durdurma" kararı çıktı. Bu karar üzerine, Büyükşehir Belediyesi, üç gün sonra, okulu eski binasına taşımak zorunda kaldı. Otoritesi sarsılan Büyükşehir Başkanı Menderes Türel, başarısız(!) okul taşıma işlemi ve yıkım girişiminden ders alarak(!) bitişik parseldeki Kız Enstitüsü binası için "fiili durum" yarattı. Eğitim Sen'in Kız Enstitüsü'nü yıkma girişimine karşı hukuki süreç başlatacağını açıklamasından bir gün sonra dört devasa iş makinesi ile saat 18.00'de yıkım başlattı. (1) Zabıtalar eşliğinde savaş yöneten bir komutan edasıyla yıkımı yerinde denetleyen Başkan Türel, İnönü İlköğretim'de sarsılan imajını tamir etmeye çalıştı. Gece karanlığında sürdürülen yıkım saat 24.00'te tamamlandı ve 40 derece sıcakla başetmekle meşgul Antalyalıların tepkisi de bertaraf edildi!
Antalya'nın yıkım tarihi
Antalyalıları -"Binalar kentin belleğidir, korunsun" ve "Çarşı turist çeker, yıkılsın" diye- ikiye ayıran bu yıkım süreci çok tartışıldı. (2) Bu tartışma bundan sonra da tekrarlanacak. Çünkü Antalya'da iktidar olanların ilk icraatı, mevcut yapıları yıkıp rant alanları yaratmak. Bu yıkımlardan ilk akla gelenler:
- 1930'larda Kale Surlar'ı yıkıldı, taşları inşaatlarda kullanıldı.
- 1940'larda gayrimüslim mezarlıkları ve ibadethaneleri yıkıldı ve yerine halkevi, okul vb. yapıldı.
- 1970-80'lerde belediye, hapishane, hükümet konağı ve il özel idaresi gibi kamu yapıları yıkıldı ve çoğunun yerine iş merkezi dikildi.
- Bu "utanç listesi"ne yıkılıp yeri "park" olan Memleket Hastanesi, Elhamra Sineması, Un Fabrikası, Vatan Kıraathanesi, sivil mimari örneği binlerce ev ve işyeri de eklenebilir.
- 2004'te Büyükşehir ve Kepez'de iktidar olan AKP'li belediyeler ve Antbirlik yıkımları hızlandırdı. Kepez Belediyesi'nin yıkıp iş merkezi yapmak istediği Dokuma Fabrikası, kısmen kurtarıldı. (3) Antbirlik, Cumhuriyet'in ilanının kutlandığı asırlık kır kahvesini yerle bir etti. (4)
- Son olarak Kız Enstitüsü yıkıldı. İnönü İlköğretim ve Doğumevi ise sırada.
Temas-mesafe sorunu
Türkiye'de her zaman rastlanan bu yıkımlarda yeni olan "uzman odalar" ile "yıkıcı" belediyelerin ittifakı. Bu nedenle, son üç yıkımı meşrulaştırmayı misyon edinen Antalya Mimarlar Odası ve Başkanı Osman Aydın'ın ve ona açık ya da örtülü destek olan Şehir Plancıları ve İnşaat Mühendisleri Odası yöneticilerinin "yıkıcı" belediyelerle ittifakı TMMOB ve üye odalarda ivedilikle tartışılmalıdır. Bu tartışmada öncelikle sorulması gereken soru, kentin rantını dağıtan belediyeler ile "kamu yararı"nı gözetmesi beklenen(!) "uzman oda"ların "temas" ve "mesafesi"nin ölçüsünün ne olacağı ve bu ölçünün hangi toplumsal sınıflardan yana belirleneceğidir. Adnan Menderes'in siyasi mirasçısı Menderes Türel, kendisini Antalya Ticaret ve Sanayi Odası başkanlığından Büyükşehir'e terfi ettiren sınıfların çıkarını başarıyla savunuyor. Kendi deyimiyle Antalya'yı "tüccar gibi" yöneten Türel, "kentsel dönüşüm" adı altında okul, hastane ve park alanlarını imar değişikliği marifeti ile yerel ve uluslararası sermayeye açarak görevinin hakkını fazlasıyla veriyor! Peki AKP'li Büyükşehir'e "imar danışmanlığı" yapan CHP'li Mimarlar Odası Başkanı, bu rant yaratma operasyonlarında hangi sınıfı temsil ediyor?
Köy Enstitüleri ve benzer pek çok mimari mirasın korunmasına öncülük eden Mimar Odası Genel Merkezi, Cumhuriyet dönemi yapılarının korunması için 2007'de yeni bir kampanya başlattı. Antalya Mimarlar Odası Başkanı Osman Aydın ise, Büyükşehir İmar Danışmanı, Koruma Kurulu'nun "uzman oda" temsilcisi (diğeri Şehir Plancıları Odası), Kent Müzesi Danışma Kurulu üyesi ve Kent Konseyi'nin "daimi" başkanvekili sıfatlarıyla erken Cumhuriyet yapıları Doğumevi (1945), Kız Enstitüsü (1942) ve İnönü İlkokulu (1946) için "yıkılsın" dedi. Bu tutum, sadece Mimarlar Odası'nın koruma politikaları ile değil, 2004'te CHP'den Muratpaşa Belediye Başkanı aday adayı iken bu binaların kültürel amaçla kullanılmasını savunan Aydın'ın kendi fikirleriyle de çelişkilidir (5). Aydın'ın Dokuma Fabrikası için "Tarihi değeri yok, yıkılabilir" demesini, İnşaat Mühendisleri Odası'nın "Dokuma binaları beton ömrünü tamamlamıştır, yıkılabilir" raporu yazmasını ve Şehir Plancıları Odası'nın da söz konusu yıkımlarla ilgili ses çıkarmamasını izah etmek güçleşiyor.
"Oda+şirket" modeli
Kültür Bakanlığı, üniversiteler, belediye ve baro gibi kurumların dengeli temsiline dayalı Koruma Kurullarının Antalya'da bir istisnası var. İlgili belediyeler Kurul'da bir üye (imar müdürü) ile temsil edilir. Antalya'da ise Büyükşehir'in İmar Başdanışmanı Feridun Uyar da Kültür Bakanlığı adına Kurul üyesidir. Kurul Başkanı Prof. Haluk Abbasoğlu gibi, bu "istisnai" temsili hayra yorabiliriz. Ancak, yukarıda anılan örneklerin tümünde olduğu gibi "uzman oda" temsilcileri ile Büyükşehir'in görüşlerinin çakışması durumunda diğer Kurul üyelerinin işi kolay olmasa gerek!
Örneğin, Doğan Kuban, Özcan Altaban, Cengiz Bektaş gibi uzmanlar, Doğumevi, Kız Enstitüsü ve İnönü İlköğretim binalarını erken dönem Cumhuriyet mimarisi örneği olarak onarılıp korunacak nitelikte bulmuştu. (6) Antalya Koruma Kurulu ise aynı binalar için "mimari değeri yok sadece anı değeri var" dedi. Kurul kararının özeti bu ifade ise, Kurul incelemesinden bir süre önce Mimarlar Odası Başkanı'nın ağzından haber manşeti olmuştu. Bu örnekler, TMMOB'u tasfiyeye hazırlanan AKP'nin ve Galataport ve Dokuma gibi alanlara talip olan uluslararası sermayenin de teşvik ettiği "oda+şirket" modelinin Antalya'daki hazırlık süreci olarak okunmalıdır. Antalya Mimarlar Odası, "oda+şirket" modelini karara bağlamak üzere 10 Şubat 2007'de olağanüstü kurul toplayarak TMMOB'un "tasfiyesi" sonrası sürece kendini hazırlamış bile. "Mimar... A.Ş." ana sözleşmesi yazılmış ve ortak kaydı devam ediyor...
Sonuç
Başta TMMOB Başkanı Mehmet Soğancı ve Mimarlar Odası gibi diğer oda yöneticileri, "oda+şirket" modelini ve buna bağlı olan "temas" ve "mesafe" tartışmasını ertelediği ve üye oda yöneticilerinin sınıfsal tercihlerini kamuya açık olarak sorgulamadıkları sürece, hem AKP, TMMOB'u "tasfiye" için adeta "kaleyi içeriden fethetmiş" olacak hem de bilimsel aklı devre dışı bırakan ve "uzmanlığı" da ranta dayalı kent yönetimi politikalarını meşrulaştırma aracı olarak gören yıkıcı "kent patronları", kamusal yapılardan ve alanlardan yeni rant bölgeleri yaratıp sermayenin hizmetine sunmaya devam edecektir!
Dipnotlar:
1. Kanal VIP
2. Hasan Üstün, "Kadınların tarihi erkeklerin kararı", Radikal İki, 18 Mart 2007
3. "Dokuma" Kısmen Tabiat Varlığı Oldu
4. Cemil Cahit Sönmez, "Ben yüzyıllık kır kahvesi idim", Radikal İki, 1 Nisan 2007
5. Cemil Cahit Sönmez, "Binaları koruma (ma) kriteri arsasının rant değeri mi?", Radikal İki, 13 Mayıs 2007
6. Binaların "Anı Değeri" Nasıl Sürdürülecek?

Tarih: 24 Temmuz 2007 Kaynak: Radikal Yazan: Hasan Üstün

[Melis Göker]

Radikal Gazetesi'nde 22 Temmuz'da yayınlanan "Belediyeler ve 'Uzman Oda' İttifakı!" adlı haber hakkında Antalya Mimarlar Odası Yönetim Kurulu'nun yaptığı açıklama Arkitera.com'da.

Şubemiz uzun yıllardır Antalya Tarihi Kent Merkezi’nin Antalya’ya yakışır bir şekilde düzenlenerek koruma altında bulunan Kaleiçi, Belbey, Haşim İşcan Kentsel Sit Alanları ile Pazar Hamamı, İki ve Tek Kapılı Han ve Balbey Camii’nin bulunduğu Hanlar Bölgesi’nin ilişkisinin doğru kurularak bu alanların kesintisiz izlenmesi, algılanması ve sağlıklaştırılması amacıyla çeşitli çalışmalar yapmaktadır. Şubemizin 2004 Yerel Seçimleri öncesinde yayınladığı raporlardan birisi Tarihi Kültürel Merkez başlıklıdır ve bu alanlarla ilgilidir.

Haberin devamını okumak için...

[Omer Yilmaz]

Hasan Üstün'ü hiç tanımazdım. Ama Antalya Şubesi'nin epeyce tanıdığı bir isim belli ki. Yazıda kendisi ile ilgili epeyce yorum var:

Googlelayınca şunu buldum: Akdeniz İletişim*-*Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi

Bu arada Antalya'nın açıklaması ile ilgili bir sorum var: Hasan Üstün'ün Dokuma'nın fuar merkezine dönüştürülmesini istediği iddia ediliyor. Bu doğru mu?


Dokuma arazisi Multi Türkmall tarafından Dokuma Modern Sanat Müzesi ve Forum Antalya Alışveriş Merkezi olarak projelendiriliyor.

[Zeynep Güney]

Hasan Üstün'ün, TMMOB'nin başlattığı inceleme hakkında Radikal'de çıkan yazısı;

TMMOB için 'yol haritası'

Hasan Üstün'ün kişisel ricası, yazıya ilgi gösteren okuyucuların en altta verilen dipnotlarda internet linki olan yazıları da okumaları yönünde. Üstün, iki yıllık bir dönemi kapsayan tartışmalarla ilgili yazının bağlamının ancak böylece tamamen ortaya çıkabileceğini belirtiyor.

TMMOB, "Belediyeler ve 'uzman oda' ittifakı" yazısındaki tespitlerle ilgili olarak, Antalya'daki üyeleri, bazı Odalar hakkında inceleme başlattı.

... TMMOB'un incelemesi için bir "yol haritası" oluşturmak amacıyla, inkâr edilen "ittifak"lara belge ile cevaptan önce iki hatırlatma: Kent mekânlarını uluslararası sermaye için daha "cazip" kılmada bir araç olan "kentsel dönüşüm"ün hakim felsefesine karşı çıkmadan "kamu yararı"na politika üretmek mümkün müdür? Kentsel dönüşüm projelerinde kentin sosyal, kültürel ve psikolojik çok yönlü ilişkilerinin görmezden gelindiğini ve fiziksel mekâna sadece estetik ve sermaye mantığıyla bakıldığını "uzman oda" yöneticileri bilmiyor mu? (3) "Doğru" işler yapması Mimarlar Odası'nın "kentsel dönüşüm" "yanlış"larını affettirir mi? Yanıt "evet" ise kaç "doğru" kaç "yanlış"ı götürüyor?..

[Gökçe Aras]

Hasan Üstün'ün 12 Ağustos 2007 tarihinde Radikal İki ekinde yayınlanan yazısını değerlendiren Osman Aydın tarafından kaleme alınan yazıya aşagıdaki linkten ulaşabilirsiniz.

Antalya gerçekleri

Hasan Üstün'ün 12 Ağustos 2007 tarihinde Radikal İki ekinde yayınlanan son yazısını değerlendirmeden iki konuya dikkat çekmek istiyorum. Birincisi H. Üstün şirket konusunda hiç de gerçekleri yansıtmayan yazılar yazdı. Ona bu yazıları yazabilmesi için yalan yanlış bilgiler veren Şubemizin üyesi arkadaşımız kurulmasını istemedi diye, inşaat sektöründeki krizi aşmak üzere üyelerimizin tek başlarına değerlendiremedikleri birikimlerini değerlendirecekleri bir şirket kurmak istemeleri halinde kendilerine engel olmayacağımızı, aksine onların biraraya gelmelerine destek vereceğimizi herkesin bilmesini isteriz.
.....

[Gül Keskin]

"...Büyükşehir Belediyesi, burasının tapusunu almadan proje bütünlük teşkil ettiği için proje geliştirilemiyor. Büyükşehir Belediyesi bu alanı kent meydanı, yeşil alan, gezi yeri olarak düşünmüş; altını da otopark yapmak istiyor. Gayet güzel bir proje.

Bazı muhalefet partilerin temsilcileri, “burası kesinlikle ticari alan olacak, hatta üçüncü şahıslara terk edilecek, Özel İdare’nin yerini vermeyelim” diye siyaset yapıyorlar..."

Cumhuriyet Meydanı, Kaleiçi, Kalekapısı ve Doğu Garajı gibi Antalya'nın önemli alanlarını kapsayan Kentsel Dönüşüm projesiyle ilgili Akşam Gazetesi'nden yeni bir yorum geldi. Akşam'dan İdris Taş'ın yazısına buradan ulaşabilirsiniz.